Fęrsluflokkur: Fjįrmįl

Langtķma Reišufjįr Verštryggingar

 

Inflation-indexed bonds (also known as inflation-linked bonds or colloquially as linkers) are bonds where the principal is indexed to inflation. They are thus designed to cut out the inflation risk of an investment. The first known inflation-indexed bond was issued by the Massachusetts Bay Company in 1780. The market has grown dramatically since the British government began issuing inflation-linked Gilts in 1981. As of 2008, government-issued inflation-linked bonds comprise over $1.5 trillion of the international debt market.[2] The inflation-linked market primarily consists of sovereign bonds, with privately issued inflation-linked bonds constituting a small portion of the market.

 

The Fisher equation in financial mathematics and economics estimates the relationship between nominal and real interest rates under inflation. It is named after Irving Fisher who was famous for his works on the theory of interest. In finance, the Fisher equation is primarily used in YTM calculations of bonds or IRR calculations of investments.

 

Fyrir illa menntaš sérfręšinga į Ķslandi er gott aš vita, aš „financial investments“ merkir ķ stöndugum rķkjum Alžjóšafjarmįlheimsins, nįkvęmlega žaš sama og verštrygging reišufjįr til eilķfšar eša žangaš til žarf aš nota žaš.   Žar eru žetta yfirleitt sjóšir sem standa saman af sjóšum sem innhalda fasteignavešsöfn, sem öllu er śr eins lįnsformum: žroskatķmi žeirra sį sami miša viš sama lįnstķma.

Allir žessir sjóšir eiga žaš sameiginlegt aš stunda IRR fjįrmįlavišskipti. Ennžį er til nóg af aušugum Rķkjum og aušmönnum sem vilja borga sem minnst fyrir verštryggingu  į umframreišufé [eša umfram eiginfé] į hverju įri. Žaš gerist žį og žvķ aš eins aš vešlįnin beri sem minnsta raunvaxtakröfu, nęgilega ef žarf til aš afskrifa įhęttueiginfé [greiša stofnfjįr innlegg til baka], naušsynlega til aš hękka sama fjölda nżra śtlįna sjįlfstęšs vešlįnasafns um žaš sem upp į vantar mišaš viš rįšgerša veršlagshękkanir ķ framtķšinni. Hvert safn er pakki sem mį selja til aš nįlgast vertryggt reišufé ķ framtķšinni.  

Ķ stöndug rķkjum er allir grunnar efnahagslķfsins žroskašir og lķtiš um verštrygginga tękifęri [financial investment ] žar.  Žess vegna reyna žessi rķki aš verštryggja umfram eigin fé  sem YTM skammtķma sjóšir skila žegar žeirra söfnum er lokaš. Žetta eru įhęttu sjóšir sem kosta hįa raunvexti sem bindast žó ekki ķ langan tķma og skila sér til baka ef žaš sem vešjaš var į gengur upp.  Ef žaš gengur ekki upp žį mį not įhęttu eiginféš [reišuféš] sem tryggši vęntinguna ķ nżjan įhęttu sjóš.

Hversvegna er ekki hęgt aš verštryggja til lengri tķma meš YTM, žaš er vegna žess aš raunvaxtakröfu į žessum sjóšum er ętlaš aš skila sér og fara ķ annaš į skömmum tķma.

Žegar stunduš er IRR lįnstarfsemi er ekki hęgt aš losa  śt reišufé tap laust [meš tilliti til heildarskuldar] nema bķša eftir aš til dęmis 30 įra til 45 įra vešsöfn er greidd aš full upp meš reišufé.

Aš mķnu mati eru lįnform, sennilega til 30 įra [ 80% žeirra],  sem „the Massachusetts Bay Company“  gaf śt um 1780, ekki allra best form fjįrfestingar. Hinsvegar er formiš kennt viš vešdreifingu Fisher mikiš betra IRR form til allra sjóšastjórnunnar. Žar er einfaldlega bśiš aš reikna į hverja śt lįn veltu naušsynlega lįmarks veršbólgu [veršlags og kauphękkana]  į lįnstķma, og  nafnvirši bréfanna žvķ aušveldlega breytt ķ nśvirši[söluvirši] žegar fram ķ sękir. Öll žess söfn žegar žroska er nįš, eru sjįlfbęr [žarf ekki borga meš žeim reišufé] og  heildaskuld komin undir bakvešiš, sem er allt sem mį breyta ķ 24 tķmum ķ reišufé.  Vešdreifingin minnst borgaš nišur af lįnśtborgun fyrst, merkir ekki aš Banki bóki žaš hjį sér. Hann er bśinn aš įkveša skiptingu į śtgįfu safninu. Til dęmis  ef heildar skuld er 180 ein. og lįnsupphęš er 100 ein.  žį er eignar upphęš bankans 56 % af heildarskuldinni. 46 % fara ķ įhęttu eigin fé til aš byrja meš.  Allir af eldri kynslóšinn vita aš žessi lįn léttast meš sérhverju gjaldi. Žetta gerir hinsvegar vešsafniš svo vešhęft žar sem žaš į viš til aš auka endurfjįrmögnunar lįnshęfi sjóša sem ekki eru til verštrygginga og flokkast undir YTM. 100% öruggt er žegar raunvaxtakrafan max 1,99 % ķ London til hękkunar nżrra śtlįna [eša fara ķ afskriftir af įhęttu eiginfé] er ekki skattabęr. Žessar tekjur er naušsynlegar til aš uppfylla langtķma IRR verštryggingar eša fjįrfestingar ķ grunntękifęri: žess sem fjįrfestir meš reišufé aš sjįlfsögšu.     Framhaldiš birtist svo  almenningi ķ formi verksmišju, virkjanna,  eša grunn žar sem bśiš er aš leggja af YTM kröfuna og fękka eignarašilum sem įšur voru ķ keppni um aš skipta kökunni į milli sķn.  Nżju eignar ašilarnir starfa į svo į grunni sem skilar eigendum IRR  vešbréfanna tekjur. Ekki ótrślegt aš USA geri skattakröfur į sitt fjįrfesta liš ķ stękkun IRR grunns USA ķ heildina litiš.

UM 1983 var svo žetta Massachusetts form frį 1790 sett į allar įšur IRR śtlįnveltur hér meš lögum,  Meš raunvaxtakröfu til 80 ein. į 100. vertryggšum eftir į.   Žar fyrir aš allar męlingar ķ stöndug rķkjum sanni aš žetta geta aldrei um 60%- 80% lįntaka uppfyllt į IRR męlikvarša.

Śfgįfa fasteigna bréfa fyrirfram eignarverštryggšra  fasteignbréf ķ USA var sś sama. Hrein eign. į śtgįfu degi  100 ein.  og 80 ein ķ įhęttu eignarfé.

Ķsland  100 ein. hrein eign og  80 ein. eiginfé [öruggur framtķšar tekjur hér meš lögum].  og įhęttu eiginfé sennilega mišaš viš UK  og  108 ein.

Žetta ruglar ekki stönduga erlenda lįndrottna ķ rķminu sem er fljótir aš skilja samhengiš, enda er žetta aldrei višurkennt erlendis  annaš en  YTM lįnsform, meš įhęttueiginfé  162 ein.

Hér ruglaši žetta samt Ķslendinga ķ rķminu.  60 % hękkun veša į einni nóttu. Eykur kostaš allra vegna fasteigna og eykur eignskatta, og hér tekjuskatts  forsendur: žessi ekki öruggu ekki IRR lįnavešsjóši. Greišsluerfišleikar hér voru aš hluta faldir, vegna žess aš hér er ekki ešlilegt aš einu sinni millistéttin flytja inn į framtķšar heimiliš fyrr en um fermingu elsta barnsins. Margir gįtu unniš lengri vinnuviku en jafnvel tķškast ķ UK. Margir gįtu višhaldiš eignum įn mikils reišufjįr: ķ skatta t.d. Afslįttur af launum į fyrst tekjuskatts žrepi  lögašili eru lķka kallašar nišurgreišslu af alvöru hagfręšingum erlendis.  Innleidda sem persónuaflįttur aš af launaskatti starfsmanna. Nżtist til aš vega upp į hęrri fasteigna og fjįrmangsgjaldasköttum [tekjur sem bankinn fęr].

„Principal“ į Massachusetts jafngreišslu lįni sem er  sem er til 30 sinum 4 ein įrgjöld er 120 ein.

Žetta er eign 100 ein. og 20 ein. eiginfé sem um er samiš į śtgįfudegi.   Aš verši nęsta įr

96,7 ein. eign  og  19,3 ein. eiginfé. Principal nęsta įr er lķka um saminn: 116 ein.  29 x 4.

CiP hlutfalslega eignarleišrétting virkar jafnt į  eftir stöšvar hans og summu eignanna sem hann jafngildir samkvęmt öllum stjórnarkrįm Vesturlanda.   10 % hękkun į 166 ein. eru lķka 10 % hękkun į 29x 4 ein. Žetta žarf enga sérfręšimenntun til aš višurkenna.

Samkvęmt skżrslu Starfsmanna AGS vegna lausareišufjįrerfišleika Ķslenska YTM geirans um 2004, kemur fram aš žar er hvergi aš finna dęmi um innlenda IRR sjóš starfandi hér frį stofnum ķbśšalįnasjóšs og innleišingum CIP tengds lįnforms meš eigin fjįruppsveiflu sem er lęgri gjöldum sennilega fyrstu 5 įrinn [višaš viš UK, USA eša Danmörku] en ef ešlilegri verštryggingu vęri beitt en sķšan veldisvķslegir uppsveiflu til loka greišslu sem gerir Principal miklu hęrri en vęri löglega vertryggšur.   Žetta lįn er snišiš aš YTM 5 įra Baalloon lįnum erlendis.  

Žegar veršbólga er metin į hreinum Aljóšlegum fjįrfestingar vešlįnum erlendis. Žį liggur heildarskuld fyrir į bréfinu sjįlfu. Upphafleg Lįns upphęš og fastir nafnvextir. Einnig greidd gjöld.  Skuldin sem eftir getur verši 40 ein. og į 10 įr eftir [80 er greiddar] . ķ USA var 4,5% veršbólga į CIP 1974-2005  žetta gefur hugmynd um aš veršbólga verši max  45,0 % skuldin žį 28 ein. Hinsvegar er gert er rįš fyrir veršhjöšnun  segjum lķnulegum vexti 3,0 % žį veršur skuldin metin  30 ein. Nafnvirši upphaflega principal stendur ķ  33,33 ein. Sį į kvölina sem į völina į frjįlsum markaši. Fjįrfestinga sjóšir vešja į minni veršbólgu ķ sķnu heima rķki sér ķ hag, lįmarka raunįvexti sérhęfa sig ķ verštryggingu.  Žetta vegur žungt ķ heildarstöšuleika.

Hér eru engir IRR innlands fjįrfestingasjóšir, sem allir rétt reknir eru sjįlfbęrir eftir aš žroska er nįš. AGS 2004 bendir į hvaš gott sé aš eiga svona skrautfjöšur ķ eignamöppu einkabankanna sem žurfa žaš aš lęra aš reka IRR sjóši, ķ hįši hjį ķbśšalįnsjóš eša sérfręšingum Sešlabanka Ķslands um hvaš er best ķ fjįrmįlum: rökin mót tilögum AGS.  Ķslensku einkabankarnir voru aš sękja um aš stofna śtibś til reišufjįrsöfnunar  til aš aušvelda Ķslenskum almenningi aš eignast žak yfir höfšiš ķ sömu skżrslu.

Annarstašar er žetta ekki vandamįl ef hrįefni eru til stašar og mannafli žį byrja innfęddir į žvķ byggja, mišaš viš žjóšartekjur og skort į IRR lįnsformum til verštrygginga  žį geta erlendir ekki skiliš įhugleysiš hjį reišfjįrsöfnurum hér aš fjįrfesta į heimamarkaši. Nżbygginirnar eru veršmęti sem stand undir fleiri śtgefnum krónum.

Halda žvķ fram aš žżskir Bankar og Breskir Bankar afskrifi ekki vegna į hęttu af lįnum  sķšustu 100 įr, er žvķlķk della aš ekki žarf aš ręša.  Žeir eiga nóg reišufé vitandi um įhęttuna hér.   Įhęttu eiginféš var ekki vantališ, lįnsformin ekki heldur. Heldur ekki aš gera rįš fyrir veldisvķsislegum vexti veršbólgu į 30 įrum, žegar veršbólga er 3,0% eša hęrri.  

Bankar sem greiša śt hagnaš ķ reišufé og bśa viš rķkisverndaša fįkeppni, eiga meir en nóg reišfjįr eignfé til aš bjóša upp į jafngreišslulįn meš jafnri dreifingu afborganna, žar sem žeir kunna ekkert į Fisher formin. Gefa upp lįn og fjįrmagnstekjur og rįšgerša veršbętur vegna veršlagsbreytinga į lįnstķma til śtreiknings fastrar heildar skuldar og fast mįnašargjald viš śtgįfu bréfa og dreifa jafnt allan lįnstķmann, eša gefa upp lįn og fjįrmagnstekjur dreifa jafnt og leggja svo į ešlilegar CIP eignarveršbętur į hvert gjald eftir į.   110% leiš er ekki IRR fjįrfestingarkostur heldur gešveiki. Ķslendinga hafa allir tališ hingaš til aš žeir vęru ašal fjįrfestingargrunninn į Ķslensku verštryggingargrunninn.  


Stöndug Rķki

Bandarķski hagstjórnarvķsirinn
CIP sem er skammstöfun į Neytandi,Verš og Vķsir:  er ķ USA męling į verši neytenda körfu  um  80%
Bandrķkjamanna. Žeir eru meš tvo einn fyrir landsbyggšina žar sem ašstöšugjöld
eru lęgri og veršlag yfirleitt ķ heildina litiš lęgra, hinn er fyrir stórborgir
 sem gręša į žvķ hvaš žęr hafa marga neytendur
į fermetra.



Hvers er fylgst meš neytenda körfu 80% neytenda? 

Žaš er gert vegna žess aš 80% af framleišslu og žjónustu  gerir śt
į žennan neytendahóp.  10% žeir tekjuhęstu er yfirleitt meš upp og nišur tekjur og neyta  varnings og žjónustu  sem er sértęk  og duttlungum hįš. Um 10% žį tekjulęgstu gildir
oft lķka aš žeir bśa viš, ekkert val: eru óvirkir neytendur, nišurgreidda og
sérhęfša framleišslu.



USA nota žennan vķsir sérstaklega
til aš fylgjast meš śtgjöldum til skólamįltķša, sem Rķkiš greišir vegna allra barna
įn mismunar.  Žaš tryggir aš gęši neytenda körfu barna ķ skólunum , er žaš sama ķ kreppu og į góšęrum.   Fjįrmįlamistökum og gręši hinna fulloršnu er ekki lįtiš bitna į heilsu barna.      



Almennt er žessi vķsir lķka notašur ķ USA og Alžjóšafjįrmįlum, vegna sérstöšu dollars. Flestir ef ekki allir gjaldmišlar  stöndugra [developed] Rķkja fylgja dollar męlt yfir lengri tķma bil en 5 įr. 



CIP er notašur til aš bera saman
svokallaš raunvirši fjįrmįla skuldbindinga, sem er yfirleit gefnar upp meš
svoköllušu nafnvirši, og reikilķkani [formślu] til aš reikni śt  innheimtu heildargreišslu bréfsins. Žaš er til aš verštryggja.



Rķki er heims eru meš mismunda
trśveršugar CIP vķsa og CIA „factbook" žjónar USA fjįrfestum meš gróft mat į
hagvexti eša „inflation"  ķ  öšrum efnahaglega sjįlfįbyrgum  efnahagslendum [Rķkjum].



Hér fylgir graf af ferli CIP ķ
USA  frį 1939 til 2010.  Žar sést aš 
Sešlabanki kerfi USA gerir rįš fyrir lķnulegum vexti eša hękkun į  almennu veršlagi.  Enda er allaf ķ stöndugum rķkjum gert rįš fyrir lķnulegulegum vexti, sem mį stjórna, ķ öllum almennum reiknilķkönum,  er fólksfjölgun, elligreišslur og hśsnęšiskostnašur ekki undanskilinn.  Orš eru til alls fyrst og ef 80% fjįrmįlageirans
[veltunnar]gera rįš fyrir lķnulegum vexti, žį eru tryggingafręšilega og raunsętt
meiri lķkur aš vöxtur veršlags hękkana aš mešaltali verši žaš.  Į sama hįtt tryggja reiknilķkön sem gera śt į
parabólu vöxt į hękkun veršlags aldrei rįš fyrir neikvęšri veršbólgu og geta
žvķ ķ raun ekki tryggt vaxandi eftirspurn į innri almennum neytendamarkaši, žį
er veriš aš tala um fjölda og raunvirši sömu sölu og žjónustu eininga.  Parabólu vöxtur svo sem falla af x2 ķ öšru veldi , x er hlutfallsleg hękkun veršlags  byrjar hęgar aš vaxa, en innan tiltekins tķma vex
ferillinn nįnast beint upp ķ loft.  Žessi möguleiki er algjörlega śtilokašur ķ stöndugum rķkjum.  Tengist mest 20% veltu fjįrmįlgeira, aldrei 80% almenna stöšuleika hópnum. Aldrei įkvöršun  stjórnsżslu stöndugra rķkja til langframa.  



CIP ferill USA 1939 - 2008 Heimild:
http://inflationdata.com/inflation/





Hér er bśiš aš stilla CIP į 100 ķ
byrjun og reikna ķ framhaldi hlutfallslegar hękkanir til samręmis.  CIP er ķ gildi 1576 viš loka įrsins
2010.  Viš sjįum aš Sešlabankarnir eru
varkįrir eftir hruniš of haf gert rįš fyrir lķnulegri hękkun į verlagi frį 1939
til 1974 sem svarar til 3,75% veršbólgu aš mešaltali, frį 1975 til 2007 er gert
rįš fyrir um 5,0% almennum hękkunum aš mešaltali įri.  Blįu örvararnar.  Grįi ferilli er męldur CIŠ ferill.  Sį rauši er sértękur įhęttu ferill til samanburšar
sem enginn nema sértękir gera śt į almennt, eša žeir sem eru „filthy rich"  eša vita ekki aura sinna tal.  Viš sjįum aš risin vaknar upp um 2007 og
veršbólga veršur neikvęš og hśn varš lķka neikvęš į Ķralandi , Sešlabankarnir
er aš fęra sig frį vaxandi parabólu tilhneigingu markašarins, žaš er  vaxandi veltu įhęttu geira heildar fjįrmįlageirans,
hlutfallslegri  aukningu hans.    Almennt į markaši  er öruggast ef vit skortir og śrręši, er aš fylgja
leišandi  ašilum į sama markaši, žaš
kallast aš halda sig ķ hlutfallslegu samręmi.   Vera
samburšarhęfur skapar raunverulegt traust ķ višskiptum.  Žegar Ķsland geršist žįtttakandi ķ Alžjóšavišskiptum, žį voru gerš mistök aš fara ekki śt ķ heim meš višurkennd alžjóšleg
hagstjórnatól stöndugra rķkja.



Grunnur kemur alltaf fyrst og hann er almennur.  Almennar ašgeršir koma
almennum best, samfara mį gera sértękar ašgeršir fyrir žį sem standa upp śr og
eru į botnum.  Žeir sem halda öšru fram,
er lķka lķklegir til aš byggja į parbóluvexti almenns veršlags ķ framtķšnni, lękka veršlag
til aš  borga įfram haldandi lįnfyrirgreišslur. Lękka veršlag ķ heildina litiš meš aš minnka eftirspurn
almennra Ķslenskra neytenda , ķ ljósi vęgi innflutnings ķ heildar sölu žjónustu
og varnings į Ķslandi.  Žaš er gert meš
tekjuskeršingum ķ formi skatta og vaxta. Einkennir Rįšstjórnrķki og  óstöndug rķki heimsins. Nķšast į žeim sem minnst mega sķn og grunnunum sem heldur varla snobbinu uppi.  Ķsland er ekkert öšruvķsi en önnur rķki, best er aš snśa sér aš žvķ sem er nęrtękast aš efla sinn eigin neytenda markaš, eša
hęgja į samdrętti eins og ESB. Greinilegt er aš 4% til 5 % innri hagvöxtur er
engin hagvöxtur  ķ samanburši. Meš žvķ
skella almennu  veršlagi nišur eins og Ķrar
og USA  er veriš aš  fjįrfesta ķ meira męlanlegum
hlutfallaslegum vexti nęstu įr į eftir.  Žetta
vekur bjartsżni hjį saušunum. Ķsland er meš neysluvķsitölu feril sem segir aš
Ķsland er ekki stöndugt.  Enda gert  śt į óstöšuleika, meš röngum lįnsformum, og
hagstjórnamęlingum og tólum. Žaš er ekki gott aš vera skuldari višskiptarķkja sem eru ķ
samdrętti heima fyrir.

GDP ķ USA er gróft mat į heildartekjum innan rķkja, meš tekjum er įtt viš öllum söluskatts eša viršisaukaskattstekjum. Aršur og vextir eru ekki reiknašir meš žar sem žeir er hluti af tekjum sem bśiš er aš greiša skatta af.

Žęr mį sundurliša:

VSk.Eyšsla 80% neytenda 

Vsk.Eyšsla 10%  [millistéttar]

VSK.Eyšsla 10% tekjulęgstu.  
VSk. Eyšsla einkageirans [fyrirtękja]

VSK. Eyšsla hin opinbera.

Heildar aukning į žessu kallast vöxtur heildaržjóšartekna į nż-Ķslensku Hagvöxtur.  Tekjur  borgar eyšslu.  Tekjur umfram eyšslu mun  kallast raunhagvöxtur ķ samanburši. Žessar rauntekjur gera best meš žvķ aš fara sem fyrst aftur ķ umferš į innlandsmarkaši og dreifast sem vķšast til aš minnka įhęttu aš fari ķ śr landinu. 

Svo fyrir žį sem telja sig jafningja lykili Rķkja EU [ESB]. Žį er grunnžjónusta Spįnverja fiskveišar viš fullvinnslu og smįsölu keppni innan stórborga EU [80% neytendanna] rekstur sem skilar vķst engum hagnaši, kostanaš sem fer allur ķ vasa Spįnar.  Hér į Ķslandi er žessi rekstur [eiginlegi hluti hans] aš skila gķfurlegum vöxtum sem Brussell mun hafa fullan hug į aš fjarlęga śr vasa Ķslands.


Botninn upp ķ Borgarfirši?

Nokkur orš um „undeveloped“  ekki stöšuleika Rķki og „developed „ stöndug rķki efnahagslega.

develop

■  verb (develops, developing, developed)

    A. grow or cause to grow and become larger or more advanced.

    B. convert (land) to a new purpose, especially by constructing buildings.

   C.  start to exist, experience, or possess: I developed an interest in law.

Oxford skilgreining.  A. merkir žaš sem almenningur skilur og er sś merking sem kemur oftast fyrir B. segja aš sé merking sem er į valdi 10 % til 20 % aš skilja. C. er svo fyrir 1% -2%.   Fólk meš greind yfir mešallagi skilur aš strax aš merking C. innifelur oftast merkingar A og B ķ sjįlfum sér.  

Erlendis frį alda ķ žroskušum rķkjum rķkja stéttaskipting ķ samręmi viš stéttar mįllżskur.  Sį sem skilur bara A. er žröngsżnni en sį sem skilur C.

CIA „factbook“  segir żmsar stjórnsżslur meta sżnar hagstęršir ótrśveršuglega.  Hśn skilgreinir žroskušu rķki sem žau žar sem  „inflation“  męlist įr frį įri  um 2,0% aš mešaltali.  „Inflation“ er myndlķking af žvķ aš blįsa inn lofti. Žetta helgast af žvķ aš oft grķpa rķkistjórnir til žess rįš aš skrifa śt vķxla ķ formi peningasešla, til aš asuka eftir spurn eftir vsk. framleišslu į markaši.   Ef markašur er keppni og frjįls žį fylgir vanalega  ķ kjölfariš hękkun veršlags. Spurning er žį hvort žetta hafi skilaš sér ķ aukinni framleišu.  Framleišslu aukning er naušlega til aš skera śr hvaš mikiš af veršhękkun  skilaši sér til baka  ķ formi aukinnar vsk. sölu. 

Svo verša menn lķka aš skila aš ķ rķkjum žar sem vsk. rekstur skilar engum gróša, žar geta rekstrarašilar ekki lękkaš vöruverš.  Til aš koma ķ veg fyrir aš slķk innri raunhagvaxtartól skili engum gróša er um aš gera hlaša į žau sköttum og vaxtasköttum.  Gallarnir viš žaš eru ķ augum žroskašra markašsrķkja eru žeir aš vextir skila  ekki beint vsk, né umfram fjįrmagn sem er eignfęrt being til aukninga į eiginfé [žaš er sem skuld viš eigendur].

Žroskašir hagstjórnfręšingar segja aš žjóšartekjur séu męldar sem allar sölu eša viršisauka skattskyldar tekjur sömu efnahagseiningar.  Žess vegna gildir lķka aš aukning žessara tekna er raunveruleg ef hśn er komin til meš aš vera [exist]  minnst yfir fimm įr.  Žaš er aš almenna eftirspurnin aukist aš sama skapi.

Hagstórnar „Index“ vķsir er hagstórnar tól eša męlir til aš gera mešal annars reiknilķkön.  Žess vegna er engin tilviljun aš nęgur fjöldi fręšinga ķ žroskušum rķkjum kann aš fara meš žennan męli.

Žess vķsir er lķka leišbending og hann er alfariš  „pragmatic“ byggir į bókušum męlingum  en ekki į vęntingu eša „ef“ forsendum.

Sį žekktast ķ alžjóš fjįrmįlheiminum er CIP sem mį žżša beint Neytandi- Verš-Vķsir.  Venjulegast er aš miša hann viš neyslu eftirspurn almenning meš stöšugar tekjur į starfsęvi svo sem 80% žegna USA  žegar bśiš er aš taka žį frį sem hafa ekki val į frjįlsum markaši og žį sem hafa sérstak val: hafa tekjur til aš bśa ķ sérstöku hśsnęši og neyta sérstakrar framleišu sem vegur ekki žungt ķ heildarframleišu sömu efnahagseiningar.

CPI er „principal“  vķsir  sem mišar viš grunnhöfuš stól gefin upp sem 100 ein. Vöxtur į honum sem tryggir efnahagslega stöšuleika er skilgreindur lķnulegur fyrir tķmabiš sem honum er ętlaš aš spanna. Žaš er aš almennt veršlag 80% žegnanna  hękki aš mešaltali lķnulega eša hlutfalslega, sem er lżst  meš beini lķnu meš jöfnu y = 100 + 3·x, žar sem  x tįknar til dęmis  įrafjölda.  0,03 teku miš af forsendum Sešlabanka kerfis USA sķšust 90 įr.  Žar er gert rįš aš eftir 30 įr sżni vķsir ķ dag stilltur į 100 ein.  100 +3·30 = 190.   Žį er sagt mišaš viš žessa męlingu aš veršhękkun hafi veriš 90 % eša aš mešaltali 3% į įri.     

Žaš mį nįlga  žetta meš parabólu vexti yfir 30 įr, til samręmis  viš lįvaxta spari fjįrreikninga.  Žį gildir aš (1,02) ķ veldi 30 er 81,31 %.   Žetta mun skżra skilgreiningu CIA į 2,0% verbólgu į įri  mišaš viš innlegg į sparisjóšsbók, sem 80 % žegnanna ķ USA  telur sig skilja betur og nįnast 100% Ķslendinga.

Hinsvegar er (1,03) ķ veldi 30  um 242,73 % . Žessi forsend rķkir sannanlega  ķ Exel forritum [reikilķkönum] į Ķslandi og skošunum mannaušsins hér.    Slķk hagvaxtakrafa er žroskušum śtlendingu óskiljanleg.  Męld veršbólga ķ USA meš CIP sķšustu 30 įr er 90% og ķ UK um 115%.  

Ef ég get lesiš śt śr tvķhlišabókhaldi aš hér hafi óraunhęft reišufjįrmagn sķšan 1983 ķ vaxandi męli veriš skotiš unda vsk. skatti og fęri til aukningar eignfjįr [framtķšar skuld viš eigendur] żmsa sjóša hér į landi žį geta įgętis fręšingar [1. einkunn] ķ žroskušum Rķkjum gert žaš lķka.  Žaš er ekki skilaš sér ķ vasa almennra neytenda innlands. Žaš dregur sannarlega śr almennri  eftirspurn og heldur veršlagi nišri, eining meš aš minnka raunvirši neysluvöru.  Hinsvegar heldur žaš ekki aftur af lįnadrottnum žroskašra rķkja aš innkalla veš meš reglulegu millibili. Innflutt neysluvara žarf ekki aš skila neinum vsk. til aukningar raunhagvexti, žvķ hśn getur veriš seld ķ tapi innanlands.

Fyrir almenning  žį er rįšgeršur stöšuleika vöxtur žroskašra hagstjórna lķnulegu ķ žeim skilningi aš  hann gangi gegnum feril sem er upp og nišur  žannig aš flatarmįli undir  „upp og nišur ferlinum“ sé žaš sama og veršhękkanir hafi veriš fasta hlutfallaleg į sama tķmabili.

Sveiflur žessara   žroskaferla , stafa af žvķ aš ķ žessum rķkum er umframmagns aš reišufé ķ um verš ekki skattlagt, heldur eru vešskuldir reglulega afskrifašar [depreciated]  žaš er of teknum vęntingavöxtum um veršbólgu er skilaš til baka reglulega  įn žess aš mismuna einstaklingum innan sömu efnahagslögsögu į nokkurn hįtt. Ķ žessu rķkjum getur veršbólga męlst neikvęš almenn verš sömu vöru geta hękkaš og lękkaš til skiptis, verštryggingar hluti nafnvaxta fjįrmįlageirans geta hękkaš og lękkaš

 

Tökum dęmi um Banka ķ vanžroskašri efnahagslögsögu. Žessi banki eša sjóšur endurlįnar til  fasteignabygginga og kaupa.

Nś er ég  śtlįnastjóri  ķ žroskuš rķki hjį aldagömlum Banka [exist and possess] t.d. ķ USA eša UK, frį hinsegin rķkinu Bśbś kemur umsókn  um 100 milljarša jafngreišslulįn  til 30 įr įra.  Žetta lįn hjį mér samkvęmt veršskrį reiknast :Śtborgaš lįn  100 milljaršar + 20 milljaršar ķ fjįrmagnsleigu + 65 milljaršar ķ fyrirfram rįšgerša veršrżrnun į pundi eša dollar į nęst 30 įrum og bakveš ķ greišslugetu skuldara Bśbś bankans.    Heildarskuld skuld 185 milljaršar, įr greišsla  6,2 milljaršar.

Žar sem ég er įbyrgur og reynslumikill  lįnadrottinn , žį bżst ég viš aš góš rök um greišslugetu BśBś fylgi umsókn. Žetta er formsatriši, ég geri mitt eigiš mat. 

99% lķkur er aš žessir 100 milljaršar  eigi  ķ aš fara til byggingar vertaka  ķ formi hreins Balloon forms til fimm įra,  hann borgar allt ķ einni greišslu 125 milljarša  eftir 5 įr.  Ég veit aš žetta 5 įra lįn į  greiša meš  greišslum af  10.000 ķbśšalįnum žar sem hver śtborgun er 12,5 milljónir [eša 5.000 ķbśšalįnum  sérhver śtborgun er   25 milljónir] . Alla veganna segir Bśbś talandi  rįšgjafi minn aš ódżrast ķbśšalįnsjóšur į markaši ķ bśšalįnum   Bśbś,   bjóši almennum  launžegum 12,5 milljóna śtborgun mišaš viš sömu veršbólgu og ķ USA, į 38.513.995 heildargreišslu  . Ég žarf enga sérfręšing til aš segja mér aš žetta sé 38.513.995/185.000 eša 208 % įlagning miš viš sömu veršbólgu.

Ég tel Bśbś klikkašan og segi honum kurteislega aš ég skili ekki žessar sértęku verštryggingar kśnstir.

Sami reiknir ķ 2,0 veršbólgu skilar 32.671.659/ 185.000 eša 176 % įlagningu.

Öll rķki eru ķ keppni og lykill  aš žvķ aš žroskast  er aš hluta til mešfęddur og aldrei gefinn, til annarra višskipta keppnisašila.  Hįskóli lķfsins er haršur skóli. Verndašir markašsvęddir hįskólar eru til aš skapa og móta fjįrmagnseigenda žjóna ķ dag nįnast alfariš.  Exel var ekki til fyrir 50 įrum , en tvķhliša bókhald hefur veriš til įrhundrušum saman og nęgilega mikiš af įgętis žroskušum einstaklingum


Er Ķslandi ekki treystandi til aš verštyggja höfušstóla almennt.

Prime inflation guaranty fund.

Meš fyrst flokks  verštyggingarsjóši er įtt viš alžjóšlegan langtķma  15 til 45 įra straumlķnulega  jafnstreymissjóšs , žaš er innstreymi og śtstreymi reišufjįr ķ mešal įri er žaš sama. Žessir sjóša taka oft miš af eiginfé  [höfušstól eigenda] eša hlutfalli rįšgeršar veršbólgu, af viškomandi stjórnvöldum ķ samvinnu viš Sešlabanka ķ efnahagslegum vitsmuna rķkjum, af heildarveltu stofnunnar: lįnsjóšs.  Žetta eru ekki „profit“ sjóšir heldur frekar hęnan sem verpir eggjum eša tękifęrum til annarra fjįrmįla višskipta til langframa.

Žar sem žetta eru grundvaldar sjóšir ķ sišmenntušum rķkjum og tengjast samhangandi sögu žeirra, er žeir mjög einfaldir hvaš varšar rekstur og stjórnun: žess vegna er sį kostnašur nįnast enginn.  Hér er verš aš tala um magn og mjög fį lįn ķ samanburši viš allan žann fjöld skammtķma og įhęttu lįna sem žekkjum ķ dag.

Hinsvegar er vęgi slķkra sjóša, fólgiš ķ stęrš  veltu žeirra og stöšuleika hennar: velta stękkar žį og žvķ ašeins aš lįntakendum fjölgi.  Śtstreymi er lķka verštryggt  til aš tryggja innstreymi framtķšar. Innstreymi  skiptist alltaf hlutfallslega eins ķ śtlįnsfé meš hluta veršbóta śr jöfnunarsjóši,  įšur afskrifašra ķ sama efnahagsreikningi. 

Algengasta lįns formiš kallast „equal payments“ allan lįnstķmann  mišaš viš 15, 25, 30 eša 45 įra söfn öruggra vešbréfa meš tilliti til innstreymis og bakveši ķ heimilum įsamt lķfshamingju lįntakanna.

Lįntakar er yfirleitt žeir sem bśa ķ aušseljanlegu hśsnęši  meš fastar lįgmarkstekjur.  Til aš hald öšrum frį eru sett įhęttu vaxta įlag į lįnin.  T.d. Fyrirtękjaeigendur og stjórnmįlamenn eru oft meš hįar tekjur į ęvinni ķ skamman tķma: skrżtiš aš fyrst žeir komust į žing ef žeir geta ekki fengiš vinnu sķšar.  Dżrt sértękt hśsnęši selst hęgar. Einnig žarf lķka aš žrķfast smį gróša lįnastarfsemi sem snżr aš žeim sem hafa efni į aš taka įhęttu į lįnstķmanum.

Kostur viš „equal payment“  er aš greišslubyrši er žyngst fyrst fyrir einstakan lįntaka. Ķ rķkjum eins og USA žar sem veršrżrnun dollars eša innlands veršbólga er nįnast föst   90% į 30 įrum, um 115 % ķ UK  en meš meiri sveiflum fęr lįntaki endurgreitt smįtt og smįtt veršbóta vextina sem var jafnaš var  śt į 30 įra lįniš ķ upphafi. Kemur oft į móti skólakostnaši vegna afkvęma og višhald inn og utanhśs er lķka um 60% į 30 įrum.  Vešlausa eignin žegar börnin eru farinn śr hreišrinu er lķka įgętis greišsla fyrir umönnun ķ ellinni, minnkar žörf į sértökum ellilķfeyris séreignasparnaši meš rķkisįbyrgš og skattafrįdrętti. Žjóšverja eru meš hreinskiliš ellilķfeyriskerfi og ekki hef ég heyrt aš fólk sé lįt svelt ķ hel ķ USA eša UK eins og sumir hér ķ dag vegna elli eša atvinnuleysis.   

Žessi lįn er mjög einföld og aušskiljanleg og heildar eftirstöšvar skuldbindingarinnar  alltaf gefnar upp frekar en eftirstöšvar vešhlutans, sem er frekar žjónusta viš žį sem eru tępir.

Sjóšstjórar  žessara lykilsjóša  vegna einfaldleika žeirra eru yfirleitt meš lķtiš ķmyndarafl og samvisku samir einfeldningar.   Įkvaršanir  um fasta vextir į 30 įra bréfum taka miš af reynslu sķšustu 30 įra og rįšageršum um veršbólgu  stefnu nęstu 30 įr. žar sem 90%  er meira en nóg, gerir engin vķšsżn einstaklingur sem skilur hluti ķ breišu samhengi og fram ķ tķman rįš fyrir hęrri nafnvöxtum į slķkum 30 įra lįnum.  Žeim er ętlaš aš verštryggja lįgmarks innstreymi į öllu tķmum. Fįir spara ķ kreppu tķmum ķ samhentu samfélagi.

Dęmi um hlutfallslega skiptingu jafngreišslu skuldar.

Prime AAA+++

Hér kostar žetta bréf afföll viš sölu į mörkušum.  Žaš er rétt aš kaup, įšur en fyrsti gjaldagi er bréfsins fellur, svara til affalla kröfu 6.000.000 kr. žaš er um 33.3% afföll vegna veršbólgu į geymslutķma og žroskatķma bréfsins. Žroskatķmi fer eftir veršmęti vešsins  žar sem gengiš er śt frį 100% öruggum reišufjįrgreišslum. Gręniflöturinn er umsamiš CPI verštryggingar įlag, sem tryggir lįnadrottni afskritir  į fyrri hluta lįntķmans til aš verbęta seinni hluta eins eldri lįna.  Erlendis er žetta eign  eigenda bréfsins og óvešhęfur hluti žess fyrirfram til öryggis. Ef veršbólg veršur minni ķ framtķšinn en rįšgert var žį er žaš lķka merki um efnahagslega samdrįtt og žvķ ešlilegt aš athuga hvort ekki sé žį hęgt aš greiša nišur nż lįn meš lękun nafnvaxta į žeim. 

Hér  sżnir skyggši flöturinn  mešal verš rżrnun į raunvirši bréfsins.  Flatar mįl skyggša flatarins į aš vera žaš sama og raunvirši veršbótavaxta višbótarinnar  į lķftķma bréfsins.

 Prime A2

Hér er bara um eitt lįn aš ręša ķ sjóši sem hefur lįnaš śt verštryggt į sömu nafnvöxtum ķ minnst 30 įr [breytilegt eftir upphaflegum höfušstól] jafnmörg lįn į įri. žannig ķ heildin litiš  fęr hann inn,  į hverju įri, upphęš fyrir leigu į nśverši  og śtlįna į nśvirši til aš višhalda sér.   10.000.000 kr. śtlįn eftir 30 įr  er 19.000.000 milljónir, leiga 3.800.000 of veršbętur  11.400.000.

Nįunga elska og jafnašarstefna ķ verki borgar sig, kynslóš meš kynslóš. Samtrygging į ekki viš um sérhagmuna sinna, enda eiga žeir ekki aš vera yfir slķkum sjóšum, sem byggjast į samfélagslegu öryggi.

Alžjóšsamfélagiš eša sį hluti, sem kynslóšum saman hefur keypt sér žak yfirhöfšiš į žessum „Prime“ forsendum žarf enga sérfręši menntum til aš skilja samhengiš: glottandi hafa erlendir fjįrfestar fylgst meš apaköttum hér sķšustu 30 įr: svo sérstakur er Ķslenski vešefnahagsgrunnurinn ķ samanburši.  Ķ öllum stöšuleika sjóšum er žetta hinn einfaldi sjóšsgrunnur. Fastir vextir koma best śt og 80% [ekki vita arfalaus fķfl eins og mętti tślka almenn lög hér og reglugeršir] heimiliskaupenda   USA velja žį.  Žegar vextir eru breytilegir žį eru žeir aš mešaltali į langtķma sjónarmišum žeir sömu og ef um fasta vexti vęri aš ręša.  Žį hękka öll söfn  og įrgangar um sömu vaxta milli-prósentu.

Ég hef ekki fundiš neitt rķki utan Ķslends sem  notar Ķslenska, aš mķnu mati kolklikkušu verštryggingar ašferšina, sem sagšir sérfręšingar hér fundu upp um 1983. Grunnur sem tryggir hrun.


Hér er mynd af lįnsforminu Ķslenska eftir innleišingu verštrygginga į innlįnsfé?  Ég lęt engan segja mér ef ég er fjįrmįlastjóri  hvert er lįmarkiš į mķnu tekju innstreymi: ég er įbyrgur.  Allir vita aš vextir voru hafšir of lįgir į innlįnsfé almennings til aš greiša nišur śtlįn til vildarvina, ķ erlendum samanburši.

SubPrime

Hér er skyggši flöturinn nįlgun į vešrżrnun  heildarskuldar meints jafngreišslulįns.  Žar sem lįniš er eftir į verštryggt  žį er hękkun į greišslum ešlileg  og tryggir aš greišslu byrši veršur sś sama allan lįntķma: višhald unniš svart eša ķ sjįlfboša vinnu? 

Prime A4

Hér mį sjį nżjasts “ balloon“  verštryggingar lįnformiš į Ķslandi.  N.B eina og almenna.

Balloon lęgri greišslur fyrst

 Hér er sżnt hvernig žeim var hjįlpaš meš nżjum lįnum sem gįtu ekki borgaš verštryggingarformiš frį um 1983, sjį reglugerš Sešlabanka Ķslands um 2002 hvernig į aš reikna veršbętur į śtlįn  [erlendis er žaš ekki hęgt ef um jafngreišslu lįn er aš ręša: žannig  aš žaš er spurning hvort reglugeršin vķsi ķ jafngreišslulįn]. 

Žetta lįnsform uppsveiflu kallast „Balloon erlendis“. Ég hef gert rįš fyrir 12 % įrsveršbólgu  į fyrsta gjalddaga 30 įra uppsveiflulįns hjį ķbśšalįnsjóši og lękkun er 30 kr. mišaš viš 10.000.000 kr. lįn. Męlist ekki ef gert er rįš fyrir ešlilegri veršbólgu. Raunvirši sķšustu greišslu mišaš viš sömu veršbólgu į lįnstķma  og ķ UK eša USA hękkar hinsvegar um 25%  til 29%. Sumir myndu samt įšur segja aš veršbólga žyrfti aš vera rįšgerš meiri hér vegna eftirspurnar almennar neytenda [innlendir fjįrfestar]  eftir Ķslenskri gęšažjónustu og framleišslu rekstrar ašila sem borga ekki 43% af tekjum ķ vexti.  Skipti punktur sveiflu er stilltur į fimm įr, sami tķmi og Ķbśšalįnasjóšur gefur sķnum  lįnadrottnum eša bréfakaupendum vęntingar um 1% raunvišrisauka.

Mjög aušvelt er aš setja žetta fram ķ sślum og lįta Exel setja allar sślur meš veršbóta skiptingu jafnhįar , gefur vęntanlegum  lįntaka žį tilfinningu aš greišubyrši  sé mjög svipuš allan lįnstķmann.

Heimildir eru flest önnur rķki heims, sem alltaf hafa rekiš 90% sinnar innlands śtlįnstarfsemi žannig aš ķ heildina litiš er eigin fé hennar verštryggt.  Ekkert žeirra hefur annan almenna langtķma śtlįnagrunn til verštrygginga višmišunar en žann ķ USA.  Setning 80% heimilisfasteigna kaupenda ķ USA velur  fasta vexti fram yfir breytilega į jafngreišslu lįnum, fęr alla meš grunn žekkingu į langtķma markašsfręšum til skilja hvaš er öllum fyrir bestu.

Hér er lķka fįrįnleg neysluvķsitala sem stżrir vöruverši žannig allar eldri męlingar ašferšir elta hana uppi.  Ekki CPI neytendaveršvķsir sem helgar sig aš žeim hluta markašarins meš stöšugar-tekjur, žaš er sleppa žeim 10% sem brušla mest [tekjuhęstu] og žeim 10% sem hafa ekkert val nema aš  kaupa lįviršisauka naušsynjar.  Hér er męlt og vegiš žaš sem selst mest ķ krónum tališ.

Rifjum upp aš žaš er ekki ešlilegt į frjįlsum markaši aš allt hękki jafnt į skammtķma tķmabilum . Komma og hagfręši sumra trśarbragša segja: ekkert hękkar en žį er engin veršbólga męlanleg.   Eins og var hér ķ nokkur įr fyrir innleišingu formsins sem įtti aš frest žvķ aš fjįrręšiš yrši tekiš af žvķ rķki sem ekki kann meš fjįrmuni aš fara.  Mig grunar aš nįgranna elķturnar telji best aš Ķslandi fįi sem minnstar tekjur ķ framtķšinni.  Hvaš  er alžingskostnašurinn  hér hįr hluti af rįšstöfunartekjum žjóšarinnar ķ samburši? 

Hversvegna eru 80% bréfa ķ kauphöllum Breta hlutbréf ķ aršbęrum vsk. fyrirtękjum?  Meš hvaš er höndlaš hér?

Hversvegna eru almennir langtķma innlįnsvextir hér ekki undir 2,0% raunvöxtum eins og allsstašar annarstašar?

Hvervegna vilja śtlendingar ekki leggja milljónir inn ķ lįnastofnanir sem segjast geta bęši verštryggt og greitt hęstu raunvexti ķ heimi? Flestir taka fyrir aš geyma fé. ESB ķ rökstušningi meš  lįgmarkinnstęšu į sķnum tķma, telur aš enginn fjįrmįla mašur hafi umtalsvert fé į innlįnsreiknum ķ almenna Bankakerfi ESB, heldur ķ sérstökum um stofnum sem  eru sérstaklega tryggšar.

Ķslendingar viršast ekki gera sér grein fyrir aš 2,0% mešaltals veršbólga er fķnt ķ 1 fyrst flokka evru rķkum og 3,0 % ķ hinum aš mati hęfs meirihluta ķ ESB.  Žaš jafngildir 10% og 15 % ķ fimm įra uppgjörum til aš meta raunhagvöxt nįkvęmar. Žarna spįir markašur ķ veršbólgu uppsveiflur. Engin vill engan hagvöxt ķ 5 įr.

Ef veršbólga į tķmabili er 5,0% ķ UK, žį eru lįmarks ķbśšalįnavextir 30 įra lįna įfram um 4,99 % og innlįnvextir aš öllum lķkindum um 6,0% .  Ķbśšalįnin erlendis tryggja sparifé fyrir śtborgun og lįgmarks innstreymis reišufjįr į öllum tķmum.  Hver vill leigja ķ landi sem „Ķslenskt“ verštryggir hśsaleigu?

Svo er lķka spurning  ķ landi sem žarf ekki aš afskrifa vešbréfasöfn žvķ žau eru talin vera į raunvirši ķ skjóli Ķslensku verštryggingarinnar, hvaš mikiš af žessum langtķma bréfum hefur veriš tekiš meš ķ reikning og eignfęrt og réttlętt aršgreišslur sem urš mjög įberandi um svipaš leyti og Ķslensku bankarnir vildu fį lįn hjį ESB almenningi beint, til aš byggja yfir lįgstéttina 80% žjóšarinnar.  Ég tel hinsvegar aš veš hafi veriš aš klįrast sem gerši įbyrgum lįnastofnum ķ ESB kleyft aš lįna meira.

Ef Ķsland hefši veriš meš marktęka almenna verštyggingu  žį hefši ekki allt hruniš hér. Žaš er óžarfi aš afnema tryggingu sem er ekki til ķ framkvęmd  og hefur ekki veriš til stašar almennt sķšan 1983 ķ heildarsamhengi séš meš augum annarra sķgildra Rķkja. Heldur žarf aš hreinsa hér til vel til ķ nśtķma lagsafni. Lög og rökfręši er nįskildir hlutir. Rökréttir eiga aš skilja rökrétta texta eins og drekka vatn.

Ķ frönskum laga textum og frönsku śtgįfu ESB grunnlaganna, eru öllu hugtök=orš skilgreind vel og löggilt [sķšan 1715]. Vel er passaš upp į eitt orš sé ekki notaš misvķsandi  „Commission“ vķsar bara til Nefndarinnar sem er tilnefnd, allir hinar śtnefndu kallast commitée.    Heilu setningar eru stašlašar og fluttar į milli bįlka.   Žetta aušveldar mjög allan skilning žeirra sem hafa žetta allt ķ minninu. Titlar eru samdir til aš varpa ljósi į ašalatriši skilgreiningar hugtaksins. Neytenda-Verš-Vķsir, Grófar-innlands-tekjur[framleišsla], vegna žess aš žęr eru gróft metnar.   Grunn stofnamįl erlendis breytist ekki eftir mįlskilning almennings. Hér ķ Ķslensku deildinni eru furšu kenningar um žaš aš žaš sé ešlilegt aš allt mįl breytist.  Webster, Oxford, Petit -Robert eru meš sķgilt mennta eša yfirstéttar mįl. Capital lifir ennžį erlendis: eiginfé finnst sumum skiljanlegra, žaš er galli žvķ žį sleppa žeir viš aš kynna sér allt um hvaš höfušstóll merkir.   

Hér mętti Rķkiš stofna sjóš til aš veita frjįlsum markaši įn rķkis įbyrgšar ašhald. Viš žurfum helst meira en 3,0% verbólgu į nęstu 5 įrum og ęttu aš vera į róli meš UK frekar en Žżskalandi [žótt žaš henti mķnum lķkum].

Lįnsform bara 30 įra og 45 įra jafngreišslu veršbólga fyrirfram reiknuš  90% og 135%. Fjįrmagnsleiga til aš borga einni manneskju laun og hęfir lįnatakendur śr hópi žeir sem hafa lęgstu fastar tekjur sķšustu 5 įr. Seigum 1.000 einstaklingar į įri [śrdrįttur eins og śr happdrętti ef fjöldin er mikill] , bara lįnaš vegna ķbśšakaupa ķ almennu fjölbżlishśsi mišaš viš įkvešin hįmarks fermetra fjölda.    

Fastir vextir eftir greišslu getu mišaš viš sķšustu fimm įr gętu lķka veriš 5%, 6 % og 7% ef sjóšurinn į aš vera stęrri. Ég er į sömu skošun og AGS, žaš skiptir mig engu hvort žjónustu stofnanir eins og bankar eru ķ beinni eigu rķkisins eša ekki. Žaš sem skiptir mįli er aš žeir tryggi aršbęr  vsk fyrirtęki og   öflugan neytenda markaš.

Leggja mį hér į 50.000 kr. samfélags skatta į alla žegna eldri en 18 įra til aš taka af aftur, žetta kemur śr rekstri fyrirtękja hér eins og annarsstašar og minnkar undanskot undan vsk. og ķ vaxtagreišslur.  UK hefur sķn rök fyrir persónuaflętti.  VSK. gęti lękkaš į móti žessum launasköttum. Aušveldara  er aš fara į vinnustaši  og athuga hvort višstaddir starfsmenn séu gefnir upp į skżrslu til launskatts, en fylgjast meš rżrnun į vörubrigšum 24 į sólarhring. Ég vil eyša öllum matarkrókum sumra hęgri sósķalista.    Hér er enginn hęgri mašur ķ dag aš mķnu mati.

Ég hef įstęšu  til aš vilja tryggja mér örugga elli.

Višurkennd lögleg CPI verštrygging erlendis er aš bréf skili į umsömdum gjalddögum raunvirši umsaminna greišslna ķ samręmi viš hlutfallslega hękkun  į žvķ veršmęti sem lagt var til grundvallar žegar samiš var. Hvor vęgi žess sem hękkar mest į hverjum tķma óhįš hver veldur eftirspurninni sé ešlilegt svara žeir sem ekki kunna aš meta erlendar ašferšir viš mat į CPI. Męla almenn eftirspurn žeir sem hafa skert val, en hafa val engu aš sķšur til aš kaupa hįviršisauka framleišslu.

Hér mį seigja aš verštryggingar bréfin Ķslensku til lengri tķma sé kolfölsuš, sannarlega  er greišslu byrši žeir alltof žung į lįnstķma, žannig aš örugg reišufjįrskil er ekki 100%.    Bréfin  verša ekki öruggari m.t.t til greišslu lįntakenda eins gildir erlendis , heldur vex įhęttan meš aldri bréfsins. Greišslubyršin žyngist.   Engin utan Ķslanda trśir į aš almennar rįšstöfunartekjur geti raun įvaxtast endalaust ķ samburši viš  önnur rķki.    Engin trśir aš Rķkisjóšur nokkurs lands getir raunhękkaš vaxta nišur greišslu almennt endalaust hęrri raun upphęš į hverju įri.


Hagtölur: framsetning.



Um hagtölur rekstraeiningar. Ķ ešlilegri keppni um bestu
žjóšartekjurnar eru žęr samręmi viš ašföng til rekstra og gęši framleišslueininga,
žar innfališ: eininga til framleišslunnar og viš framleišsluna.



Hér er sett upp skipting ķ atvinnugeira meš status tölum Hagstofnunar
og mķnum sundurlišarnar įherslum.





 
 
 

  2008


 

  2009
 


 

  2010
 




 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 

Fjöldi 


 


 
 Fjöldi
 

 


 

Fjöldi 


 




 

 Alls Total  


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
  Starfandi Employed  
 

178.600 


 

100,0% 


 

167.800 


 

100,0% 


 

167.300 


 

100,0% 




 

Lįgviršis grunnur yfirleitt stöšleiki



 

31.100 


 

17,4%


 
 25.500 
 

15,2% 


 

25.400 


 

15,2%




 

Agriculture and fishing  


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
  Landbśnašur og fiskveišar 
 

8.600 


 

4,8%


 

8.700


 

5,2% 


 

9.700


 

5,8% 




 

 Landbśnašur Agriculture  


 

4.400


 

2,5% 


 

4.300


 

 

2,6% 


 

4.800


 

2,8% 




 
  Fiskveišar Fishing  
 

4.200


 

 

2,3% 


 

4.400 


 

2,6% 


 

5.000


 

 

3,0% 




 
  Išngreinar Industry  
 

39.600 


 

22,2% 


 

33.100 


 

19,7%


 

31.100 


 

18,6% 




 
  Fiskišnašur Fish processing  
 

 

3.000 


 

1,7% 


 

3.500


 

 

2,1% 


 

3.600 


 

2,2% 




 
   Veitustarfsemi Electricity
  & water supply 

 

 

1.800


 

 

1,0%


 

 

1.600


 

 

0,9%


 

 

1.500


 

 

0,9%


 



 

Mannvirkjagerš Construction


 

 
 17.700
 

 

9,9%


 

 

11.700


 

 

7,0%


 

 

10.600


 

 

6,3%


 



 

Hįvirši til aš keppast um


 

 

17.100 


 

9,6% 


 

16.300 


 

9,7% 


 

15.400 


 

9,2% 




 

Manufacturing except fish processing  


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 

 Annar išnašur 


 

17.100


 

9,6%


 

16.300


 

9,7% 


 

15.400


 

 

9,2% 




 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 

 Žjónustugreinar Services 


 

130.300 


 

73,0% 


 

126.000


 

 

75,1% 


 
126.500 
 

75,6% 




 

Samtķma vsk skapandi


 

41.100 


 

23,0%


 

 

40.900 


 

24,3% 


 

39.400


 

 

23,5%


 



 

 Verslun og višgeršažjón. 


 

23.200


 

13,0%


 

21.200


 

12,6%


 

20.600


 

12,3%




 

Wholesale, retail trade, repairs  


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 

 Hótel- og veitingahśsarekstur 


 

6.400


 

 

3,6%


 

 

7.700


 

 

4,6%


 

 

8.000


 

 

4,8%


 



 

 Samgöngur og flutningar


 

 

11.500


 

 

6,4%


 

 

12.000


 

 

7,1%


 

 

10.800


 

 

6,4% 




 

Hiš opnibera og fjįrmįlgeirinn


 

 

89.300


 

 

50,2%


 

 

85.300


 

 

50,8%


 

 

87.200


 

 

52,1%


 



 

 Fjįrmįlažjónusta Financial
  intermediation  


 

9.000


 

 

5,1%


 

 
 7.900
 

 

4,7%


 

 

7.900


 

 

4,7%


 



 

Financial intermediation [millikostnašur] 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
  Fastei.- og višskiptažjón. 
 

16.700


 

 

9,4%


 

 

16.500


 

 

9,8%


 

 

17.500


 

 

10,5%


 



 

 Opinber stjórnsżsla


 

9.600


 

 

5,4%


 

 

9.200


 

 

5,5%


 

 

8.600


 

 

5,1%


 



 

 Fręšslustarfsemi Education  


 

21.400


 

 

12,0%


 

 

20.300


 

 

12,1%


 

 

20.400


 

 

12,2%


 



 
  Heilbrigšis- og félagsžjón. 
 

 
 27.800
 

 

15,6% 


 

26.900 


 

16,0%


 

 

28.300 


 

16,9%




 

 Önnur žjónusta og ótilgreind  


 

4.800


 

 

2,7%


 

 

4.500


 

 

2,7%


 

 

4.500


 

 

2,7%


 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 Atvinnuleytendur
 

 

5.500


 

 
 
 

13.100


 

 
 
 

13.700


 

 
 


 

Vinnuafliš alls 16 til 75 įra:


 

 
 184100
 

 
 
 
 180900
 

 
 
 

181000


 

 
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

Utan Vinnumarkašar


 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
  Įętlašur fjöldi Estimated
  number  

 

 

38.900


 

 
 
 

42.600


 

 
 
 

42300


 

 
 


 

 Utan vinnumarkašar Inactive


 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
Nįmsmašur Student 
 

 
 11.400 
 
 
 

13.500


 

 
 
 

13300


 

 
 


 

 Eftirlaun Retired


 

 

10.100


 

 
 
 

10.500


 

 
 
 

10900


 

 
 


 

 Öryrki eša fatlašur Disabled


 

 
 7.200
 

 
 
 

7.200


 

 
 
 

7800


 

 
 


 
 Atvinnulaus Unemployed 
 

 
 1.300
 

 
 
 

3.000


 

 
 
 

3700


 

 
 


 
  Veikur Ill or temporary unable
  to work 
 

 

2.300


 

 
 
 

2.100


 

 
 
 

2000


 

 
 


 
  Heimavinnandi Home
  working  
 

 
 3.100
 

 
 
 

2.900


 

 
 
 

1900


 

 
 


 
  Ķ fęšingarorlofi  In maternity/paternity leave 
 

 
 1.700
 

 
 
 

1.400


 

 
 
 

1200


 

 
 


 
  Annaš Other 
 

 
 1.800
 

 
 
 
 1.900
 

 
 
 
 1400
 

 
 


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 Allir 16 įra til 75 įra? 
 
  223.000
 
 
 
 223.500
 
 
 

223.300


 
 





Ég fę ekki betur séš en žetta sé stefna į mešaltals status tölur ķ EU frekar en status tölur sem beygja į Ķslenskum ašstęšum til aš auka innri žjóšartekjurnar. Allir vita aš fjįrmįla milliliša kostnašur žaš er milli višskipa ašila į vsk. eša söluskatts ašila og neytenda į markaši er hlutfalllega sį hęsti ķ heimi.  Žaš er fjįrmagnskostnašur į 300.000 manna neytenda markaš. Ešlilega rekin bankageiri mišar tekjur sķnar viš tekju afganga višskiptavina sinna ekki eiginfé žeirra žaš er žessi sem ekki ętlar aš leggja allt undir sig og drottna ķ skjóli óbeins eignahalds.



Eftirfarandi  tölur
gefa heildar mannfjölda:



   





 
 
 

2008


 
 

 

2009


 
 

 

2010   


 
 


 

Mannfjöldi 31.des


 

319.368  


 
 
 
317.630
 
 
 
 318.452
 
 



 
 Mismunur
 

96.368


 

 
 
 

94.130


 

 
 
 

95.152


 

 
 




Hvaš eru žessi umfram žśsund aš gera.  Skošum mannfjöldreifingu 2009.




    2009   

 
 

Mannfjöldi Hagstofan 


 
 
 
 
 
 

319.368 


 
 
 
 
 
 


 

0-14 įra 


 
 
 
 
 

66.584 


 

20,8% 


 
 
 
 


 

15-64 įra 


 
 
 
 
 

215.611 


 

67,5% 


 
 
 
 


 
 65 įra og eldri
 
 
 
 
 

37.173 


 

11,6% 


 
 
 
 


 

Mat mišaš viš ašra aldursdreifingu  


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 

0-15 įra 


 
 
 
 
 

71.340 


 

22,3% 


 
 
 
 


 

16-65 įra


 
 
 
 
 

215.611 


 

67,5% 


 
 
 
 


 

65 įra og eldri


 
 
 
 
 

32.417


 

10,2%


 
 
 
 







Hér mį ķ fljóttu bragši skjóta į aš um  25.000  af 33.000 manns sé ennžį starfandi eftir 65
įra aldur. Žetta žekkist ekki ķ EU. Žegar 13.000 fullhraustir eru ķ atvinnuleit.
 Ķ Rķkjum sem gera śt į innri žjóšartekjur [Žżskaland] er liš į eftirlaun ekki vanda mįl ef žetta hefur nóg į milli handa til aš kaupa vsk. žjónustu. Hér mętti borga žessu liši [eldri en 65] uppbętur
sem nema hįlfri heildar upphęš ķ atvinnuleitenda bętur til aš fara  strax ķ žjóšartekju framleišslu.





Hvaš segir fręšingar Hagstofu um mannfjöldažróun: eftirspurn
er erlendum lįntökum?







Ķ mišspį mannfjöldaspįr Hagstofunnar 2010-2060 er gert
rįš fyrir aš mannfjöldi į Ķslandi verši 436.500 ķ lok spįtķmabilsins mišaš viš
317.630 ķbśa 1. janśar 2010. Gert er rįš fyrir įframhaldandi fólksfękkun į
yfirstandandi įri, en frį og meš įrinu 2011 mun fólki fjölga į landinu žrįtt
fyrir neikvęšan flutningsjöfnuš bęši žį og į įrinu 2012. Ķ mišspį og hįspį er
gert rįš fyrir nįttśrlegri fólksfjölgun śt spįtķmabiliš. Mešalęvi mun halda
įfram aš lengjast bęši hjį körlum og konum.







Fjölgun neytenda ķ EU  er ekki ķhuguš, gleymum ekki aš ellilķfeyrisžegar eru neytendur.



Žar var fjölgum 2010 : 0.098% sem svarar įrlegri fjölgun ķ 50 įr: 107 % eša tvöföldun ķbśa EU.



CIA: gerir rįš fyrir ķbśatölu hér ķ jślķ 2011: 311.058 manns. Gerši ekki rįš fyrir innflutningi į vinnuafli ķ topp atvinuleysi.



0,687% er spįin um ķbśafjölgun fyrir 2001 sem samsvarar  28 földun ķbśa į 50 įrum. Ķ bśatala 8.400.000-



Mešalęfi er aš flestra mati ętt geng: Ķ framhaldi verša flytja hęfust genin hér śt ķ rķki meš hęrri innri žjóšartekjur og ķ stašinn kom hér gen śr rķkjum žar sem mannlķf skipta minna mįli. Hagfręši reynsla marga Ķslenskra hagfręšinga. Ég rek ekki mitt bś į annarra bśa reynslu  og lķt į alla žętti mķns rekstrar til aš skilja samhengiš.



Grunnviršisauka tekjur allra EU efnahagslögsaga eru uppspretta hįviršisauka geiranna sem į žeim byggja. Heildartekjur af vsk. reikningum eru žjóšartekjur, vaxtatekjur og opinberar tekjur reiknast ekki aftur žvķ žaš er tališ tvķtalning ķ alžjóšafręšunum.  Hér vantar hįviršisauka tekjur og hlutfalla af ekki vsk. tekjum er alltof hįtt ķ samanburši.


Hver eru best til aš skila fastakostnaši samfélgsins?



Jöfnun samfélagsgjalda



Meš fyrirmyndar skattakerfi er įtt viš kerfi sem allir geta skiliš og stendur best best undir samfélagsstöšuleika svo sem ķ Rķkjunum žar sem slķkur grunnur er ķ hafšur ķ heišri: flest rķki önnur en Ķsland į Vesturlöndum.



Skattar eru įlögš samfélagsgjöld į rauntekjur į hverjum tķma til aš taka af aftur af heildar launum. Žannig skiliš eru heildarlaun tekjur og skattar sem eru tekjur velferšakerfisins.



Grunnskatt 10% ętti aš leggja į allar tekjur.
10% skattur į 1,0% raunvexti eru til dęmis 0,1%  af leišréttum eigna höfušstól. Veršbętur į
allar eignir į ekki bóka sem tekjur. Heldur fella alfariš undir rżrnunarkostnaš t.d. vegna vešurs og efnahagsašstęšna.  Kerfs Prime vešsafnasjóša ķ bókhaldslegum skilningi. 



Gjaldaįlögur į tekjur verši žrepskiptar til einföldunar og hér er gert rįš fyrir žremur žrepum og višmišunar upphęšir hugsanlegar en ekki raunverulegar til dęmigeršs skilnings.





Allar tekjur undir heildar įrstekjum 2.000.000 kr. beri 10 %
skatt.



Žannig bera 2.000.000 kr. 200.000 kr. skatt.



1. Skattžrep.



Tekjur yfir heildarįrstekjum 2.000.000 kr. beri  35% skatt.



Žannig bera 3.000.000 kr. 200.000 kr. + 1.000.000 kr. x 35%  eša alls 550.000 kr.  Žaš er bera um  18,3% mišaš viš heildar tekjur.  Žetta jafngildir 3.550.000 kr. heildar launum.



Žannig bera 4.000. 000 kr. 200.000 kr. + 2.000.000 kr. x 35%  eša alls 900.000 kr.  Žaš er bera um  22,5% mišaš viš heildar tekjur.  Žetta jafngildir 4.700.000 kr. heildarlaunum.



Hįmarksskattur į heildartekjur
undir 2 . žrepi 22,5%.



2. Skattžrep.



Tekjur yfir heildarįrstekjum 4.000.000 kr. beri  45% skatt.



Žannig bera 5.000. 000 kr. 700.000 kr. + 1.000.000 kr. x 45%  eša alls 1.150.000 kr.  Žaš er bera um  23,0 % mišaš viš heildar tekjur.  Žetta jafngildir 6.150.000 kr. heildarlaunum.



Žannig bera 8.000. 000 kr. 1.150.000.000 kr. + 3.000.000 kr.x 45%  eša alls 2.500.000 kr.  Žaš er bera um  31,2% mišaš viš heildar tekjur.  Žetta jafngildir 10.500.000 kr. heildarlaunum.



Hįmarksskattur į heildartekjur
undir 3 . žrepi 31,2 %.



3. Skattžrep.



Tekjur yfir heildarįrstekjum 8.000.000 kr. beri  50% skatt.



Žannig bera 12.000. 000 kr. 2.500.000 kr. + 4.000.000 kr. x 50%  eša alls 4.500.000 kr.  Žaš er bera um  37,5  % mišaš viš heildar tekjur.  Žetta jafngildir 16.500.000 kr. heildar launum.



Žannig bera 120.000. 000 kr. 4.500.000 kr. + 108.000.000 kr. x 50%  eša alls 58.500.000 kr.  Žaš er bera um  48,7  % mišaš viš heildar tekjur.  Žetta jafngildir 17.500.000 kr. heildar launum.



Hįmarksskattur į heildartekjur
į  3 . žrepi stefnir į 50,0 %.



Hér alls ekki gert rįš fyrir persónuafslętti, nefsköttum, samsköttun eša öšru misrétti. Hér er gert rįš aš allar tekjur uppfylli svipašar kröfur. 3 žrep skilgreina lķka 4. grunntekjustofna.  Žess vegna mį draga frį tekjum sem myndast į 3 žrepi fast upphęš ķ framkvęmda sjóš aldraš.  Śtvarpsgjald mį frįdrįttartengja [frįtekjum rķkissjóšs] hlišstętt.



Hér er hagur hins opinbera aš allir launžegar hafi sem bestar tekjur. Fjölmennustu žrepin beri mesta įbyrgš [skatta] ķ heildina litiš og skili mestum  tekjum til samfélagsins.



Oršręša aš hękka tekjuskatta af launum, sannar žaš sį sem notar hana skilur ekki alžjóša hagfręši.   Viš leggjum passlega meira į tekjur žeirra hlutfallsleg sem geta skapaš meiri raunveršmęti.  Viš stżrum fjįrmagni ķ kaup į hlutabréfum vsk. fyrirtęka, fjölgum skattgreišendum til aš lękka allar skatta prósentur. Gerum beinan fjįrmagns sparnaš ófżsilega, skattleggjum ekki veršbętur žvķ alltaf er nóg af liši sem vill ekki taka įhęttu ķ keppni um uppbyggingu vsk. og žaš žarf enga raunvexti til aš žaš leggja inn į verštryggša reikninga.  Viš stżrum fjįrmagni ķ aš fólk eignist eigiš hśsnęši og mišum raun vexti lįna miša viš tekju žrepin, lęgri hśnęšiskostnašur er lķka óbein nišurgreišsla į launkostnaš vsk. fyrirtęki.  Eigandi sem bżr ķ eigin eign hugsar betur um hana, hann į aš geta greitt višhald śr eigin vasa [vsk. frķtt] en ekki rukka žaš inn af öšrum ķ formi skattarefsinga.
Almennt lęgri hśsnęšiskostnašur lękkar almennt leigu.



Almennt efnahagslega og stjórnsżslulega mį ęvi hśsnęšiskostnašur fjöldans į 1. og 2. žrepi, aldrei fara fyrir 50% af tekjum fyrir gjöld til samfélagsins. Restin fer ķ eflingu of višhalds vsk. tekna žaš er innri žjóšartekna sjįlfkrafa ef įhęttu laus verštryggšur sparnašur er ķ lįgmarki.   



Hśsnęšis kostnašur er allur kostnaš til višhalda fasteignavešsins. Hér er ķ skjóli fįfręši stoliš daglega eignarhluta lįntaktaka eša rétti hans til vešlosunar, meš žvķ aš skuldfęra į hann fram ķ tķma įfallnar eignaveršbętur lįnsjóšsins. Falsiš felst ķ aš tekjufęra afskriftir, hękka upp ķ nafni
raunįvöxtunarkröfu til hękkunar į eigin eignfé sjóšsins.  Afskriftir eiga aš fara ķ tekjuskatts frķa
varasjóši til aš leišrétta eigin fé sjóšsins, bókast sem tekjur eftir aš įhętta
er afstašinn en gjaldfęrast fyrirfram.  Veršbólga umfram raunhagvöxt er ekki eign
heldur męling į peninga sem ekki var innstęša fyrir į uppgjörstķmabili: [N.B. 30
įr eru uppgjör 30 įra skuldbindinga].

Virkja fjöldan til til skila į samfélagssköttum minnkar tękifęri fįrra til til aš breyta ķ fjįrmagnstekjur. 


Hagvöxtur?

Hvaš er hagvöxtur? Svar hlutfallsleg breyting į GDP eša GDI: Grófar innlands tekjur [eša framreišsla].

Vegna innlands veršbólgu eru innanlandstekjur ķ samręmi ofmetnar žess vegna mį segja aš breytingin tengist vexti, samt sem įšur segir žaš ekkert um hag Ķslands eša žegnanna.

GROSS er notaš til aš leggja įherslu į aš ekkert mat er lagt į hagsemi tekna [gjalda].

DOMESTIC er tilvķsun ķ efnahagslögsögu [innlands] vegna alžjóšlegs samanburšar.

PRODUCT  er seld  [ekki brigšir] žess vegna er betra aš tala um INCOME eša tekjur.

Gallinn viš foreign investment eša erlenda fjįrfestingu er aš hśn er į löngum tķma föst upphęš og veldur žvķ ašeins vexti į innlandstekjum til aš byrja meš, dżr fjįrfesting er yfirleitt tengt grunn framleišslu og  tryggir ekki aš fjįrfestingar ķ framhaldi verši innan sömu efnahagslögsögu.

GDP (Y) is a sum of Consumption (C), Investment (I), Government Spending (G)and Net Exports (X - M).

Y = C + I + G + (X - M)

Lang stęrsti žįtturinn ķ  Grófu innanlands tekjunum er upphęš heildar neyslu žegnanna.

Fjįrfesting nęr ekki til hlutbréfa og vešbréfa sem teljast til sparnašar.

Eyšsla Rķkis ķ almanntryggingar og atvinnuleysisbętur er ekki talin meš.

Innflutningur vegna innlandsframleišslu er dreginn frį heildarinnflutning  en śtfluttningur vegna [full] framleišslu  annar rķkja er til meš til śtflutnings.

Hagvöxtur vex hrašast ķ žeim rķkjum  žar sem almenn neysla vex hrašast, sparnašur er minnstur, minnst atvinnuleysi, best heilsa, mest er unniš śr eigin hrįefnum og sem minnst keypt inn til aš flytja śt aftur.  Jöfnum rįšstöfunar tekna tryggja langmestan hagvöxt. 

 Žetta eru er nišurdregnar stašreyndir mišaš viš hęgri sinnuš fręši. 

Sjį: http://en.wikipedia.org/wiki/Gross_domestic_product

Sjį lķka stöšu einstaklinga į Ķslandi mišaš viš žį ķ Nįgrannlöndunum.

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_European_countries_by_GDP_(nominal)_per_capita

Ég tel aš um 1980 hafi Ķsland byrja aš falla ķ samanburši.  Best er aš flżta sér hęgt, langtķma 30 įra almenn raunvaxta krafa 2,0%  er "Huge " ķ Rķkjum meš meira en 34.000 dollara į žegn.

Ekkert land getur byggt į subPrime vešlįnagrunni į žess aš hrynja efnahagslega.   Į alžjóša mörkušum sękjast įbyrgir eftir bréfum žar sem heildaskuld er aušreiknuš śt frį Nafnvöxtum  og greišslur léttast į lįnstķma bréfsins: bréfin verša öruggari žvķ eldri eša žroskašri sem žau eru.  Sjóšir sem halda um slķk bréf kallast Prime. Ekki subPrime eins og fįvķsir Ķslendingar viršast telja.

Óhóf ķ sparnaši getur komiš manni ķ kolli og sparnašur einn og sér skilar aldrei vöxtum. SubPrime hefur aldrei skilaš jįkvęšum raunvöxtum į 30 įrum: hentar alls ekki: Lķfeyrissjóšum og og sparifé almennings. 

Plata til aš spara longtime  ķ subprime er glępur aš mķnu mati.


Vešfalsanir og hįir vextir į mörkušum.

 

Er samband milli hįrra breytilega vaxta į mörkušum og vešfalsanna? Hér er athygliverš könnun frį FBI 2006: http://www.fbi.gov/stats-services/publications/mortgage-fraud-2006

 Hvaš eru veš?

Hvaš almenning snertir og vsk. rekstrafyrirtęki er veš yfirleitt ķ formi fasteigna. Žar felast vešfalsanir yfirleitt ķ žvķ raunvirši veša eša verš viš uppboš komi til greišslužrots greišanda bréfsins, standist ekki  gagnvart eignfęrši skuldarkröfu kröfuhafa.  Einnig er vešfals ķ sjįfum sér žegar greišandi bréf falsar tryggingar fyrir  greišslugetu į lįnstķma. 

Hvaš ekki vsk. rekstur snerti žį eru veš yfirleitt söfn af vešbréfum einstaklinga og vsk. fyrirtękja. Žį felast vešfalsanir ķ žvķ t.d. aš gefa „subprime" vešsöfn upp sem „prime" ķ efnahagsreikning.  Gefa sķšan śt markašsbréf meš nafnvaxtakröfu į  fölskum forsendum: vešsöfnin viš įbyrgt yfirlit eša endurskošun eru ekki ķ samręmi viš žęr vęntingar sem kaupanda voru gefnar.

    Subprime lending

In finance, subprime lending (also referred to as near-prime, non-prime, and second-chance lending) means making loans that are in the riskiest category of consumer loans and are typically sold in a separate market from prime loans. The standards for determining risk categories refer to the size of the loan, "traditional" or "nontraditional" structure of the loan, borrower credit rating, ratio of borrower debt to income or assets, ratio of loan to value or collateral, and documentation provided on those loans which do not meet Fannie Mae or Fredie Mac underwriting guidelines for prime mortgages (are "non-conforming"). Although there is no single, standard definition, in the United States United States subprime loans are usually classified as those where the borrower has a FICO score below 640. Subprime lending encompasses a variety of credit types, including mortgages, auto loans, and credit cards. The term was popularized by the media during the "credit crunch" of 2007.

Sjį: http://en.wikipedia.org/wiki/Subprime_lending

Žótt ekki sé til einstök skilgreining fyrir 2. flokks vešlįnsöfn žį er hęgt aš skilgreina žau žannig aš žau séu ekki fyrsta flokks.

  Prime rate or prime lending rate is a term applied in many countries to a reference interest rate used by banks. The term originally indicated the rate of interest at which banks lent to favored customers, i.e., those with high credibility, though this is no longer always the case. Some variable interest rates may be expressed as a percentage above or below prime rate.

 Sjį: http://en.wikipedia.org/wiki/Prime_rate

Hér er augljóst aš 1. flokks vešlįnasöfn einkennast af 30 įra starfsęvislįnum [męttu vera 45 įr viš aš viš lengri mešalaldur], meš föstum  nafnvöxtum , 20% til 30% śtborgun [sönnun um skilvķsi og trygging fyrir innstreymis sparnaši].  Veš er fasteign sem selst hrašast og greišandi fastlaunatekjužegi į lįnstķma.  [Višskiptatengdir og yfirmenn bśa ķ dżrara vandseljanlegra hśsnęši viš greišslužrot]. 

Žessi vešlįnsöfn eru besta langtķma verštrygging sem hefur komiš fram ķ sögum lįnastofnanna frį upphafi. Jafngreišslulįnin [equal payments, annutets, hypotck]  er žaš sem longtime home mortgage loan stendur fyrst og fremst fyrir ķ hugum alvöru fjįrmįlamanna  utan Ķslands eftir um 1983.

Lįnin voru  ķ grunni samsett śt 30 höfušstólum [annual payments: annuitet]]  sem til samans mynda ašal höfušstól: Principal capital. Nś į dögum eru greišslur oftast mįnašrlegar.

Fyrir śtgįfu  jafnskuldarvešbréfsins er vextir og veršbólgu verštrygging [afskrift ķ sveiflujöfnunarsjóš] reiknuš fyrir hvert mįnašar [eša įrs] lįns.  Lįnin öll tekin saman og sömuleišis vextirnir til aš finna śt heildar fasta skuld til jafnar skiptingar.

Algengast heildar skuldin er  100 ein. lįnsśtborgun, 20 ein. vaxtatekju gjald og 60 ein. afskriftagjald: Alls 180.ein. og įrsgreišslan žvķ  6 ein. eša mįnašar fasta greišsla 0,5 ein.

Einsdęmi. Lįn. 20.000.0000 [eign], vaxtatekjur 4.000.0000 og afskriftar skuld til leišréttingar į eiginfé lįnadrottins: 12.000.000, mįnašargreišslan: 100.000. Skuld alls į loka gjalddaga: 36.000.000 miljónir. Veršbólga reiknast hér eins og ķ rķkjum  žar sem skammtķma lįnavišskipti blómstra mest um 100%  į 30 įrum. 33.000 ķ afskriftir į mįnuši. Skiljalegt aš sķnkir og fégjarnir finnist žetta blóšugt. Hinsvegar eru žaš sérhęfšir sjóšir svo sem launžega sem gera 100 śt į öryggi og verštryggingu.

Banka eru hinsvegar meš mesta hluta af lįnaveltu ķ skammtķmalįnum og žurfa ekki aš verštryggja 100 % öruggt nema žį innistęšu sparifjįr eignanda og sinn žrautavarsjóš.  Žessi sérhęfši lįraunvaxtasjóšir žyrfti žį aldrei aš vera meira en 10% af veltu og er hann aldrei vešsettur [sżnir styrk] til aš tryggja hįmarks lįnshęfi bankans. 100% öruggur sjóšur žvķ bréfin eru 100 % örugg m.t.t. greišslna allan lįnstķmann.

Žar sem greišslur léttast į lįnstķmanum žį veršur greišslugetan tryggari meš aldrinum. Eftir įkvešinn įrafjölda er heildarskuldin komin nišur fyrir upphafleg vešbönd žaš kallast žroski: aš geta haldiš bréfinu óvešsettu žann tķma.

Nęsti bęr eru langtķmalįn vešlįn  breytilegra vaxta, žį er veriš aš stilla af veršbólgujöfnunarsjóšinn į reglulegum tķmabilum en reiknilķkiš er jafngreišslan eftir sem įšur.    Žį geta vextir greišslur veriš lęgri og hęrri į 5 įra tķmabilum og jafnvel lęgri ķ heildina 30 įr og til aš byrja meš ķ samanburši, hinsvegar er žetta varla nema 1% munur eša max 1000 kr. į mįnuši. Öryggisleysiš meira og vęntingar almenning um veršhękkanir eša raunhagvöxt engar.

Yfir-verštryggingar jafngreišslu lįnin hér frį um 1983 er į alžjóšamęlikvarša įvaxta lįn sem žroskast seint eša aldrei. Sannarlega tengd  miklum drįttarvöxtum, yfirdrįttarvöxtum og greišsluerfišleika yfirtökulįnum og gjaldžrotum. Žetta var sérlega vaxandi įberandi frį 1990 og eftir komu fölsku yfirverštryggšu vešlįna Ķbśšalįnsjóšs um aldamótin  meš blekkjandi lęgri nafnvöxtum, hęrri heildargreišslu [sér ķ lagi eftir hrun] var stęrstum hluta skįrri yfirverštryggšra eldri lįna skipti yfir žessi meš vaxandi raunvaxta kröfu allan lįnstķma og žyngjandi greišslubyrši: hękka meira en verštryggš laun.

Įhęttu markašasetning śt af fyrir sig sannar algjört alžjóša fjįrmįla ólęsi hér į landi, allar langtķma fjįrmįlastofnari žurfa aš sżna rétta eignfjįrstöšu į öllum tķmum og hafa óvešsettan žrautavarasjóš eša jöfnunarsjóšs vegna veršbólgurżnunar [hagvöxtur sem veršur ekki raunhagvöxtur ķnnan fimm įra t.d.]

Bretar og Hollendingar vitra allt um žekkingarskortinn į öruggum langtķma afskriftarsjóšum į Ķslandi eša greindarleysiš geta ekki gert „an educated guess".   Icesave į ekki aš borga en hóta UK mįlsókn vegna hryšjuverkalaga. UK įtti ekki aš leyfa stofnun śtibśa eftir aš bśiš var aš loka į lįnafyrirgreišslur til Ķslenska fjįrmįlgeirans.  2004 var gerš śttekt į vešsöfnum Ķslands. 100% „Subprime".

 

Lķtum nś į 6 einföld lįn sem tengdust allfariš yfirstéttinni til aš byrja meš lagagrunnur annarra sķšari tķma samsettra lįnaforma.

Lįn meš föstum vöxtum og innifalinni 3,0% verštryggingu

    

Höfušstóll: eign

 

600.000

500.000

400.000

   
        

Tekjur 8% af höfušstól

8%

48.000

40.000

32.000

   
        

Bišsjóšur eignar vegna veršbólgu

3%

18.000

15.000

12.000

   
        

Bišsjóšur tekna vegna veršbólgu

3%

1.440

1.200

960

   
        

Vextir  alls:

 

67.440

56.200

44.960

   
        

Vextir sem hlutfall af höfušstól

 

11%

11%

11%

   
        

Fastakostnašur 2.500: višbótarvextir

 

0,42%

0,50%

0,63%

   
        

Vextir meš kostnaši

 

12%

12%

12%

   
        

Heildarskuld til greišslu

 

667.440

556.200

444.960

   
        

Lįn meš föstum vöxtum innifalin 3,0% verštrygging

     

Höfušstóll: eign

 

300000

200000

100000

 

Alls:

2.100.000

        

Tekjur 8% af höfušstól

8%

24.000

16.000

8.000

 

Alls:

168.000

        

Bišsjóšur eignar vegna veršbólgu

3%

9.000

6.000

3.000

 

Alls:

63.000

        

Bišsjóšur tekna vegna veršbólgu

3%

720

480

240

 

Alls:

5.040

        

Vextir  alls:

 

33.720

22.480

11.240

 

Alls:

236.040

        

Vextir sem hlutfall af höfušstól

 

11%

11%

11%

  

11%

        

Fastakostnašur 2.500: višbótarvextir

 

0,83%

1,25%

2,50%

  

0,12%

        

Vextir meš kostnaši

 

12%

12%

14%

  

11%

        

Heildarskuld til greišslu

 

333.720

222.480

111.240

 

Alls:

2.336.040

        

A. Vextir meš fasta kostnaši minnka hlutfallalega meš hękkandi lįnshöfušstól.

 
        

B. Veršbólgutryggingar hluti allra lįnanna 6 eru:  68.040  eša  2,91% af greišsluveltu

        

og 3,24% aflįnsveltu.

       

C. Verši veršbólga minni en 3,0% žį hękkar ķ varsjóšnum,

   

Verši hśn meiri hękkar ķ žrautavarsjóšnum. En eiginfé helst óbreytt mišaš viš sömu veltu.

 

 

 

Til aš reika śt lįn jafnra afborganna eša 100.000 įri mį nota śtreikninga śr töflunni hér fyrir ofan og viš fįum.

Lįn jafnra afborganna  meš föstum vöxtum, 3,0% innifalin verštryggingu.

 

Höfušstóll ķ upphafi: eign

 

600.000

   

Afborgun 100.000 į įri

     

Heildartekjur 8% af minnkandi höfušstól

 

168.000

   
      

Bišsjóšur eignar vegna veršbólgu

 

63.000

   
      

Bišsjóšur tekna vegna veršbólgu

 

5.040

   
      

Vextir  alls:

 

236.040

   
      

Vextir sem hlutfall af upphaflegum höfušstól

39%

   
      

Heildarskuld til greišslu

 

836.040

   
      

A.  Fyrsta greišsla  er hęst:

 

167.440

   
      

B.   Lokagreišsla er lęgst:

 

111.240

   
      

C. Mešal eša jafnašargreišsla er:

 

139.340

   

  jafnašar afborgunar höfušstóll :eign

 

100.000

   

  jafnašarvaxtatekjur

 

28.000

   

  jafnašargreišslur ķ bišsjóš

 

11.340

   
      

D. Jafnašargreišslan er  17 % lęgri en hęsta greišsla

   

Jafnašargreišslan er  25 % hęrri en lęgsta greišsla

   

  įn žess aš tekiš sé til veršbólgu sem lękkar alltaf greišslubyrši lįnataka 

 

  og eykur žar meš lįnshęfi lįndrottna

     

  eftir žvķ sem mešaldur vešlįnasafna hans er eldri .

   

 

 

Žetta er ķ raun vķxlalįn meš veši lįndrottin til aš byrja meš vill gjaldfella heildarskuld einu sinni į įri. Įskilja sér rétt til aš endurskoša lįnshęfi.   Viš sjįum ef žetta vęri 20.000.000- króna 30 įra lįn til fasteignkaup žį vęru heildarvextir į fyrsta įri  ca. 2.200.000 kr. en į lokaafborgunar įri ca. 73.000 kr. Žetta myndi aldrei ganga almennt gagnvart vinnuaflinu.

Žess vegna var lįn margra jafnhįrra lįna tekiš upp. Sem er grunnur 2 flokks fölsku ķbśšalįnanna.

 

Lįn jafnra greišslna meš föstum vöxtum, 3,0% innifalin verštryggingu.

 

 annuitets eša equal payments.

    
         
 

Höfušstólar

Lįnstķmi įr

Vaxtatekjur 8,0%

Bišsjóšur 3,0%

Greišsla

   
         
 

100.000

1

8.000

3.240

111.240

   
 

100.000

2

16.640

7.103

123.743

   
 

100.000

3

25.971

11.681

137.652

   
 

100.000

4

36.049

17.075

153.124

   
 

100.000

5

46.933

23.403

170.335

   
 

100.000

6

58.687

30.794

189.481

   

Alls:

600.000

 

192.280

93.296

885.576

   
         
         
         
 

Ašal höfušstóll

600.000

     
 

Greišsluhöfušstóll

100.000

     
 

Jafnašartekjur

32.047

     
 

Jafnašarbętur

15.549

     
 

Einingar greišsla:

147.596

     
         
         

A.  Raunvextir eru um 32% aš jafnaši af įrs höfušstól

  

B. Bišsjóšur um 15,5%

      
         

C. Fisher vešlosunardreifingar jafna eftir kreppuna miklu  um 1920

   

 dreifir verštryggingu til aš flżta fyrir uppbyggingu žrautavarsjóša hjį lįnadrottni.

   

Sér ķ lagi žegar um er ręša 30 įra algengust fasteignavešlįnaflokki, žann sem selst hrašast.

         

D. Nafnvextir ķ Fisher dreifingar vešlosunar formślunni žurfa aš vera 12,4%

 

til aš jafngilda  rauntekjum af jöfnum afborgunarlįni

11,20%

  
         

E. Tengja max 3,0% af greišsluveltu fjįrmįlastofnunnar viš

    

 smį vešlįnsjóš 100 % öruggan meš tilliti greišslugetu 1% raunvaxta og verštryggingar,

er naušsynlegt til aš jafna sveiflur ķ veršbólgu yfir 30 įra rekstrartķmabil.

  
         

F. "Short time" višskipti er dżrari og įhęttu meiri  ef stunduš oft og til langframa

 "Long time"   er krafa um gagnkvęmt traust.

    
         

G. Ešlilgar afskriftir mun alltaf hafa veriš óžekktar į Ķslandi ķ fjįrmįlageirum.

 

 

 

Mįliš er aš hér žarf aš endurmennta sérfręšinga Ķslands m.t.t til öruggra langtķma lįna višskipta.

Hęrri vextir meiri įhętta og meir afföll ef bréfin seljast: Allir alvöru, marktękir veršbréfa salar langtķma lįna vita žetta.   Velta skammtķma hįvaxtalįna ķ meira en fimm įr įn žess aš greiša nišur er ennžį meiri įhętta og ķ raun ekkert annaš en žrišjaflokks langtķma lįnsform.

N.B. Jöfnunarsjóšur [eša bišsjóšur] er naušsynlegur viš rekstur 1. flokks jafngreišslu vešlįnsjóša til langtķma verštrygginga. Fyrirframgreiddar veršbętur ķ greišslum yngri lįna eru fęršar yfir ķ jöfnunarsjóš og śt aftur sem veršbętur į greišslur eldri lįna. Žegar stöšuleika sjóšsins er nįš žį hęttir rśmtak veltu hans aš stękka jafnmörg lįn eru veitt śt og koma inn. Til dęmis er gott aš einskorša žetta form viš fastan hóp meš lęgstar tekjur ķ ódżrasta hśsnęšinu. 10.000 heimili. Markmišiš er žį aš fjölga ekki žeim sem hafa minnstu greišslugetu.  Sį sem ekki getur greitt af verštryggšu jafngreišslulįni meš 1% raunvöxtum getur heldur alls ekki borgaš markašsleigu.  


Svindlaš ķ skjóli lélegrar grunnmenntunar?

Ķ sķšustu bloggfęrsluvar sżnt dęmi um löglegt „CPI indexed loan equal payments" sem jafngildir į Ķslensku verštryggšu  [mišaš viš innlend neysluvķsutölu skv. lögum] jafngreišslulįni sem Ķbśšalįnasjóšur žykist bjóša almenningi upp į.   Žar var um samin heildarskuld til skiptingar ķ  6 jafnar greišslur  600.000 kr. Žaš er einingargjaldiš var 100.000 kr. til greišslu einu sinni į įri.

Segjum aš samiš hafi veriš um lįn aš upphęš  462.288 kr. og vexti 137.712 kr. jafnašar lįns afborgun 77.048 kr. og jafnašar vextir  22.952 kr. [um 30% af mišaš viš jafnašar afborgun.

Nś er alveg ljóst aš venjulegur skilvķs lįntaki sem hefur örugga greišslu getu og öruggt veš į lįnstķma žarf enga vešlosunardreifingu eša greišslugetu dreifingu og ef skuldin er svo vertryggš į gjalddögum löglega žarf enga dreifingu vegna veršbólgu afskrifta lįnasjóšsins.

Vaninn hér var hins vegar į vešlįnum fyrir 30 - 40 įrum ķ mķnu minni, aš nota Fisher dreifingarformślu til aš tryggja lįnadrottinn sér ķ lagi į fyrsta vešrétti.  Upphaflegt veš er vanalega ekki lagt til tryggingar vaxtahlutanum žar sem lįnadrottinn į ekki rétt į vöxtum fyrr en į gjalddögum lįns mešan lįniš er ķ gildi.      

Fisher jafnan fyrir einingargjaldiš [jöfnu greišsluna] l er reiknuš śt frį Lįnsupphęš [ekki heildarskuld žótt žaš vęri alls eins hęgt] L, fjölda gjalddaga f, og vöxtunum aš nafninu til ķ prósentum v sem standa svo ķ hausi bréfsins vešskuldar.  Almennt gildir žessi nįlgunar jafna ef f og v er ekki alltof stór:  l =( L∙ v ∙(1 + v)f )/ ((1 + v)f - 1).

Hér fyrir nešan er bśiš aš dreifa vöxtum į skuldir og viš sjįum lįnadrottinn reynir aš tryggja sig fyrir lįni į 2.vešrétti žvķ žau auka hęttu į greišslu žroti.

Lįnsśtborgun

462.288

      

Vextir 8,0%

 

Lįns-

 

Eftirstöšvar-

  

jöfn

 

Vextir

afborgun

Greišsla

lįns

Vešbönd

Vešlosun

dreif.

Greišsla 1

36.983

63.017

100.000

399.271

86%

14%

17%

Greišsla 2

31.942

68.058

100.000

331.213

72%

28%

33%

Greišsla 3

26.497

73.503

100.000

257.710

56%

44%

50%

Greišsla 4

20.617

79.383

100.000

178.326

39%

61%

67%

Greišsla 5

14.266

85.734

100.000

92.593

20%

80%

83%

Greišsla 6

7.407

92.593

100.000

0

   

Alls:

137.712

462.288

600.000

    
        

 

Viš erum bśinn aš reikna śt verštryggingu skuldarinnar hér ķ bloggfęrslu įšur.  Heildar umsamin skuld mišaš viš 3,0% veršbólgu er óbreytt 618.000 kr. į fyrst gjaldaga og einingargjaldiš er óbreytt 103.000 kr.

Viš skulum nś sjį hvaš Ķbśšalįnasjóšur gerir į fyrsta gjalddaga,   

 

Lįnsupphęš

462.288

 

 

 

 

 

 

Veršbętur 3,0%

13.869

 

 

 

 

 

 

Nżtt lįn alls

476.157

 

 

 

 

 

 

Vextir 8,0%

0,08

 

 

 

 

 

Gjaldagi 1

 

Vextir 8,0%

Lįns afborgun

Greišsla

Eftirstöšvar

Vešbönd

Vešlosun

2012

Greišsla 1

36.983

63.017

103.000

413.140

87%

13%

 

Greišsla 2

31.942

68.058

103.000

345.081

72%

28%

 

Greišsla 3

26.497

73.503

103.000

271.578

57%

43%

 

Greišsla 4

20.617

79.383

103.000

192.195

40%

60%

 

Greišsla 5

14.266

85.734

103.000

106.461

22%

78%

 

Greišsla 6

7.407

92.593

103.000

 

 

 

 

Alls

137.712

462.288

618.000

 

 

 

Hann byrjar į žvķ aš finna śt mismuninn  103.000 - (63.017+ 36.983)kr.  = 103.000 - 100.000 kr.= 3.000 kr. og kallar veršbętur. Hinsvegar hękkar en lįnsafborgun upp į raunvirši og fęr žvķ aš eftirstöšvar séu ( 476.157 - 63.017) kr = 413.140 kr. žar meš hann bśin aš brjóta samning um umsamda vešlosun. Verštryggš lįnsafborgun er 1,03∙ 63.017 kr = 64.908 kr. Réttar eftirstöšvar eru žvķ  (476.157 - 64.908) kr. = 411.249 kr.  (411.249/467.157)∙100% = 86% og vešlosun žvķ 14% eins og um var samiš. Hękkun į eftirstöšum heildarskuldar er ((413.140/411.249) - 1)∙100% = 0,46%. eša 1.891kr. Reiknaš į nśvirši 2011 1.891/1,03= 1.835 kr.

Žetta ķ tvķhliša bókahaldi ef um verštryggt  jafngreišslulįn er aš ręša er efnahagsfölsun žar sem stoliš er af eiginfé lįntaka og fęrt yfir til lįnasjóšs.  Žetta er svo endurtekiš į hverjum gjaldaga.  Hvernig hęgt er blekkja menn, žaš er vegna žess aš gjalddagar eru 12 į įri og 300 alls ef 25 įra lįn er aš ręša. 3,0% veršbólga į įri er ekki nema um 0,25% į mįnuši og skekkja um 12 sinnum minni og sķšan er deild ķ žaš meš 299 gjalddögum sem nęgir til aš lįta hann hverf aftur fyrir marga markatęka stafi žannig aš žetta gęti veriš minni en ein króna į fyrsta gjalddaga į venjulegu 25 įra lįni hjį ķbśšalįnsjóši.

Hinsvegar sannar žetta eindęmi aš žessi stuldur gildir alltaf til skaša fyrir lįntaka. Ég hef nįlgaš aš um 30% hękkun į heildarraunvaxtaskuld myndist į 30 įra fölsku jafngreišslulįni. Sś stęršfręši viršist meira segja vefjast fyrir sérfręšingum eins og Pétri Blöndal.   

Žetta er alls ekki betra en jafngreišslu lįn meš föstum greišslu ķ USA sömu upphaflegu vešlosunar eša veršbólgu afskriftar dreifingu og nafnvöxtum 7,5%. Žar lękkar greišslu byrši ešlilega mišaš viš nišgreišslu į lįninu. Hér hękkar hśn stöšugt meira en veršbólgan. Og nafnvextir hér eru um 14% ķ samanburši įn auka verštryggingar. Samkeppni um minnsta raunvaxta tap er ekki fręšilegt į Ķslandi.   

Erlendis er samiš um skuldir. Samanber skuldbréf. Ķbśšlįnsbréf eru ekki verštryggš jafngreišslu samt sem įšur.  Leiš til aš falsa eiginfé.


Umsękjanda lįnafyrirgreišlur [eša fjįrfestingar til greišslu sķšar] skilyrtar.

http://ec.europa.eu/enlargement/candidate-countries/iceland/relation/index_en.htm 

Žetta er góš heimild og trśveršug um tengsl Ķslands og Evrópsku Samningarinnar frį 1994.

Žessi mįlgrein er eftirtektarverš:

The European Commission has amended the Instrument for Pre-accession Assistance in order to include Iceland as a beneficiary. The aim of the EU financial assistance to Iceland is to support its efforts towards alignment with the EU acquis, in order to become fully prepared to take on the obligations of membership of the European Union by the time of accession.

Die Europäische Kommission hat die Mittel zur Heranführungshilfe verbessert, um Island als Begünstigten einschließen zu können. Es ist das Ziel dieser EU-Finanzhilfe, Islands Bemühungen um eine Ausrichtung auf die EU-aquis zu unterstützen, um schließlich gut vorbereitet für die Verpflichtungen zu sein, die eine Mitgliedschaft in der Europäischen Union zum Zeitpunkt des Beitritts mit sich bringt.

La Commission européenne a modifié l’Instrument d’aide de préadhésion afin d’inclure l’Islande comme bénéficiaire. L’aide financičre de l’UE ą l’Islande vise ą soutenir ses efforts vers l’alignement ą l’acquis communautaire, afin qu’elle soit pleinement préparée ą assumer les obligations qu’implique le statut d'État membre de l’Union européenne au moment de l’adhésion.

Evrópska Umbošiš [hęfa meirihluta Mešlima-Rķkjanna] hefur breytt forašildarhjįlpinni til aš innfela Ķsland sem ašnjótenda [sér ķ lagi trausts og velvildar]. Fjįrhagshjįlp [ķ formi vaxtalįnfyrirgreišslna, krónubréfakaupa] Evrópsku Sameiningarinnar til Ķslands er beint til žess aš styšja žess einbeittu višleitni viš aš gerast ašli aš žeim stjórnskipunar-/grunnlögum sem hafa veriš unnin śr Millirķkja Samningum hingaš til og samžykkt jafnóšum aš beišni Umbošsins af Evrópska Fulltrśa Žinginu, til žess aš žaš [Ķsland] sé algjörlega undirbśiš aš taka į sig žęr lagaskyldur sem falla į Mešlima-Rķki Evrópsku Sameiningarinnar į stundu  samrunans.

Žetta er žżtt ķ samręmi viš yfirvegaša hęfa Evrópska meginlandhugsun, laust viš allar vęntingar skiliš  ķ Evrópsku jafnvęgis og hlutfallasamengi. 

Auvitaš mį velja żms önnur orš og oršasambönd til aš hafa skošanir į mįlum, hinsvegar hafa hinir hęfu žann skilning į mįlinu sem fęr stašist žegar uppi er stašiš. 

Sjį: EURO JARGON

Acquis communautaire

Cette expression recouvre en fait "l'Union telle qu'elle est" ou, en d'autres termes, les droits et les obligations que partagent l'ensemble des pays de l'Union Européenne. L'acquis communautaire comprend la législation et les traités européens, les déclarations et les résolutions, les accords internationaux dans les matičres communautaires et la jurisprudence de la Cour de justice. Il est également constitué des dispositions adoptées par les gouvernements de l'Union dans les domaines de la justice et des affaires intérieures, ainsi que de la politique étrangčre et de sécurité commune. "Accepter l'acquis" veut dire prendre l'Union européenne telle qu'elle existe. Les pays candidats doivent accepter cet acquis communautaire avant d'adhérer ą l'Union et transposer ensuite la législation communautaire dans leur législation nationale.


Acquis communautaire

The acquis communautaire(, ), sometimes called the EU acquis, and often shortened to acquis, is the accumulated legislation, legal acts, court decisions which constitute the body of European Union law. The term is French: acquismeaning "that which has been acquired", and communautairemeaning "of the community".

 

Eftir upptöku žjóšar  Sešlabankakerfis undir Evrópska Sešlabankanum efnahagsstjórnar Tóli Umbošsins  og einkavęšingu fjįrmįlageirans ķ Mešlima Rķkjunum, žį lįna Sešlabankar ekki beint sķn ķ millum heldur meš mešmęlum og ķ gegnum lykilséreignabankabanka ķ Mešlima Rķkjunum, sem eru frjįlsir aš žjóšarhollustunni slepptri. Žetta į m.a. aš auka veltu žeirra  og skattatekjur Mešlima Rķkjanna.    

Ef Brussel vill koma evrum til Ķslands žar einhvert "séreignframtak" aš kaupa krónubréf fyrir evrur.

Séreignarbanki sem vinnur gegn Brussel, fęr lķtiš aš gera ķ framhaldi, gefur augaleiš. 

Žetta er bśiš aš vera ljóstlykil ašilum frį minnst 1983. Skżrir gręšgina hér į sama tķma.


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Júlíus Björnsson

Höfundur

Júlíus Björnsson
Júlíus Björnsson

Áhugasamur um allt milli himins og jarðar. Síðan í upphafi hruns stundað sjálfsnám í EU lögum og rannsóknum á Íslensku hagstjórnargrunni: Auðlinda og fámenns efnisviðar hæfra einstaklinga.

Viðurkendir grunnar byggja á vandamálinu: framfærsla fólksfjölda í stórborgum  í vaxandi auðlindaskorti. Á þeim byggja allir alþjóðlegir Háskólar.

Nżjustu myndir

  • Hlutföll
  • Hlutföll03
  • Hlutföll02
  • Hlutföll01
  • Mortgage II
Jan. 2019
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (19.1.): 0
  • Sl. sólarhring:
  • Sl. viku: 8
  • Frį upphafi: 0

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 8
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband